مەهدی حسێن

د بیردانکا هەر نەتەوەیەکێ دا، رویدانەک هەیە کو دبیتە گرێیەکا دیرۆکی؛ گرێیەک کو چارەنڤیسێ نفشێ نوی بخۆڤەگرێددەت. بۆ گەلێ کورد، پەیمانا لۆزان نه بتنێ رویدانەکە، بەلکو ئەو برینەکا کویرە کو پشتی سەد سالان ژی، هێشتا خوین ژێ دهێت. ئەو پەیمانە نەخشەیەک بوو کو تێدا سنۆر ب خوینێ هاتنە کێشان و خەونەکا مەزن هاتە بنئاخکرن. لێ پرسیارا ئەڤرۆ پتر ژ هەر دەمەکێ دی خۆ ل سەر مە فەرز دکەت، ئەڤەیە: ئەرێ د ناڤا ڤێ گێژاڤا سیاسی یا نوکە یا رۆژهەلاتا ناڤین دا، ئەم بەرەڤ "لۆزانەکا دی" ناچین؟

ژ سیڤەرێ بۆ لۆزانێ: ژ هیڤییێ بۆ بێهیڤیبوونێ

بۆ تێگەهشتن ژ ترسێن ئەڤرۆ، دڤێت ئەم ل خیانەتا دوهی بزڤرین. پەیماننامەیا سیڤەر ل (1920) هیڤییەکا مەزن بوو؛ سۆزا دانانا دەولەتەکا کوردی بوو ل سەر کاغەزێن ناڤدەولەتی. لێ ئەڤ هیڤییە بوو قوربانییا بەرژەوەندییێن هێزێن مەزن و رابوونا تورکیایا نوی. ل لۆزانێ (1923)، ئەو هیڤییە هاتە ژناڤبرن و کوردستان ب فەرمی ل سەر چار وەلاتان هاتە پارچەکرن. لۆزان نە بتنێ ئەرد پارچە کر، بەلکو ئەو نەتەوەیەک بوو کرە لەشەکێ بێ-سەر، کو دلێ وی ل جهەکی و ئەندامێن وی ل جهێن دی بوون.

میراتێ لۆزانێ: سەد سال ژ خەباتا بێ راوەستان

ژ وی دەمی و هەتا نوکە، خەباتا کوردان یا بێ-راوەستییان بوویە. هەر شۆرەشەک، هەر راپەرینەک، هەر دەستکەفتەک و هەولدانەک بوویە بۆ راستڤەکرنا وێ نەدادپەروەرییا دیرۆکی. ئەڤرۆ، کورد ئێدی نە ئەو نەتەوەیێ بێدەنگ یێ 1923ێ یە. ل باشوورێ کوردستانێ، هەرێمەکا فیدرالی یا هەیی و ل رۆژئاڤا ژی تاقیکرنەکا خۆ-رێڤەبەریێ هاتییە ئاڤاکرن. کورد بووینە ئەکتەرەکێ سیاسی یێ گرنگ د هەرێمێ دا کو کەس نەشێت پشتگوھـ بهاڤێژیت.

پرسیارا سەد سالییێ: ئەرێ دیرۆک خو دوبارە دکەت؟

لێ دگەل ڤان هەمی دەستکەفتان، ترسێن "لۆزانەکا نوی" د جددینە، چونکی هەرچەندە یاریکەر هاتینە گوهۆرین، لێ یاری وەک خۆیە؛ یارییا بەرژەوەندییان.

بەرژەوەندییێن هێزێن مەزن؛ هەروەکی چەوا بریتانیا و فڕەنسا پشتی 100 سالان بەرژەوەندییێن خۆ یێن ئابۆری و سیاسی دئێخستنە پێشییا مافێ کوردان، ئەڤرۆ ژی ئەمریکا، روسیا، و هێزێن ئەورۆپی ب هەمان لۆجیک کار دکەن. پشتەڤانیا وان بۆ کوردان یا تاکتیکی و کاتی یە، نە یا ستراتیژی و ئەخلاقی. دەمێ بەرژەوەندیێن وان دگەل ئەنقەرە یان تاران یان بەغدا پتر بن، ئەو ئامادەنە کو جارەکا دی کوردان بکەنە قوربانی.

ئێکگرتنا دوژمنان: هەروەکی چەوا رابوونا تورکیایا ئەتاتورکی هاوکێشە گوهۆری، ئەڤرۆ ژی تورکیا، ئیران، ئیراق، و سووریا هەرچەندە کێشەیێن دژوار دناڤبەرا وان دا هەبن ژی، لێ ل سەر "پرسا کوردی" د ئێک سەنگەر دانە. دا کو رێگرییێ ل هەر گاڤەکا کوردی یا بەرەڤ سەربخۆییێ بکەن، ئەو بەرهەڤن هەمی کێشەیێن خو بجهـ بهێلن.

یا هەرە ب ئێش – پارچەبوونا ناڤخۆیی: خالا هەرە لاواز یا کو بوویە ئەگەرێ کارەساتا لۆزان و مخابن هێشتا یا بەردەوامە، نەبوونا ئێکگرتنەکا ستراتیژی یا کوردی یە. ململانێیێن پارتی، بەرژەوەندیێن بچویک و نەبوونا گۆتارەکا نەتەوەیی یا ئێکگرتی، باشترین دیاری یە کو کورد دشێن بدەنە دوژمنێن خو. دەمێ کورد ب خۆ ب دەستێن خو ئێک و دو لاواز دکەن، ئەو رێیێ بۆ هێزێن دەرەکی خۆش دکەن کو جارەکا دی چارەنڤیسێ وان ل سەر مێزێن دانوستاندنان دیاربکەن.

ئەنجام: پێشگیری کرن ل "لۆزانەکا نوی"بەلێ، مەترسییا لۆزانەکا دی یا راستەقینەیە و دبیت ئەڤجارە ناڤێ وێ لۆزان نەبیت. رەنگە ئەو نە د ئێک رۆژ و ئێک پەیمانێ دا بیت. بەلکو دشێت ب رێیا رێککەفتنێن سیاسی، ئابۆری و ئاسایشی یێن هەرێمی بیت، کو هێدی هێدی دەستکەفتێن کوردان ژناڤببەن و وان بۆ خالا سفرێ ڤەگەرینن.

چارەسەری نە ل واشنتن و نە ل مۆسکۆیە، کلیلا رێگریکرن ل لۆزانەکا نوی، د دەستێ کوردان ب خۆ دا یە. چارەسەری د ئاڤاکرنا ئێکگرتنەکا نەتەوەیی یا راستەقینە و دانانا بەرژەوەندییێن نەتەوەیی ل سەر هەمی بەرژەوەندیێن دی دا یە.

ئەگەر کورد ب ئێک دەنگ بئاخڤن، چ هێزەک نەشێت وان پشتگوھـ بهاڤێژیت، لێ ئەگەر د پارچە-پارچە بن، دێ هەر مینن پەرەک د یارییا شەترەنجا هێزێن مەزن دا، دیرۆکێ ئەڤ وانەیە یا دایە مە و پرسیار ئەڤەیە؛ ئەرێ ئەم پشتی سەد سالان فێربووینە؟