دیار میر

 هەلبژارتن ل هەرێما کوردستانێ گەلەک ژ هەڤرکییەکا سیاسی پترە، ئەزمۆنەکا سۆزداری و دەروونییە  کو بوویە جهێ بێزارییا جڤاکی. بۆ زۆربەیا کەسان هەلبژارتن بتنێ هندەک پارتی یان هەلبژارتنا هندەک سەرکردەیان نینە، بەلکو دەربرینا هەست و سوزێن خۆ یێن نەتەوەی و نیشتیمانی دکەت. د دەمێ  هەلبژارتنان دا زۆر جار هەستێن مرۆڤان بەرز دبنەڤە، سەرەرایی هندێ کو بۆ هندەک کەسان دبتە جهێ دلەراوکیێ  و دودلییێ د ناڤ جڤاکی دا. 

نەفسیەتا خەلکێ هەرێما کوردستانێ د دەمێ هەلبژارتنا دا پێکدهێت ژ چەند فاکتەرێن مەعنەوی، کلتۆری و سیاسی. ئارستەیا خەلکی بۆ دەنگدانێ بتنێ سیاسی نینە، بەلکو پەیوەندیدارە بە هەست و ناسناما نەتەوەیی ڤە. بۆ زۆربەیا  خەلکی، پشکداری د هەلبژارتنان دا وەک نیشانەکێ یە ژ فەخرا نەتەوەیی و دەرکەفتنا دەنگێ خۆ د ناڤ دەمەکێ درێژ یا تێکچوونا سیاسی و خەبات بۆ سەربەخۆیی.

ناسناما جڤاکی یا وەک پارتییان، خێزان و جڤاکی  زۆر یا کاریگەرە لسەر هندێ خەلک چەوا دەنگێ خۆ بدەن. زۆر جار ئەو گرێدانە دبنە هەلبەستەکا مەزنتر ژ پۆلیتیک یان پڕۆگرامێ پارتییان. ئەڤەژی دبیتە ئەنجامەکێ دەورەیەیان کو حزبان د گەلان دا رۆڵێن سەرەکی هەبوون د پاراستنا ئەمنیەت، خزمەتگۆزاری و داهاتی دا. هەروەسا ئیشتیەکێ گرنگ د ناڤ مەیدانا نەفسیەتی دا ئەوە، بێ باوەری ب پەرلەمان و سازییان. پترییا خەلکی ھەستێ بێهیڤیبوونێ یان خەفەتێ دکەن ژ بەر فەسادا سیاسی یان نەبوونا خزمەتگۆزاریان. ئەڤ هەستە دشێت ببیتە ئەگەر گەنج پشکداری دەنگدانێ نەبن، بەلکو جوداهی ل گەل گەلێن دی دابیت.  سەرەرای هندێ گەنجێن مە پتر دیف شەفافیەتێ دگەرن.

دێ بەحس ل چەندین خالان کەین کو کاریگەریەکا زۆر ل سەر جڤاکی و خەلکی هەیە د ناڤ پروسەیا هەلبژارتنان دا:

1. هەست و ناسناما نەتەوەیی

خەلکێ هەرێما کوردستانێ زۆر جار هەلبژارتنان  وەک گاڤەکا نەتەوەیی و فخرنیشان دبینن. هەلبژارتن بتنێ کارێ سیاسی نینە، بەلکو وەک پایەیەکییە بۆ دەرکەفتنا هەستی نەتەوەیی و سەربەخۆیێ. ئەڤ هەستە وەلێدکەت ئاخفتنێن خۆ زڤرینن بۆ پارتییێن خۆ. ئەو بخۆژی کو دبنە سەبەبێ دەورانەکا درێژ، نیشانەیەکا پاراستنا نەتەوەی بوون.

2. گرێ و دانعەمر و گەنج

کەسێن ب تەمەن  زۆر جار دەنگی ددەن ب بنەمای پەیوەندییێن کەڤناری، خێزان، یان تیرە تائیفەیان. وەک گەنج، ب تایبەتی ئەوێن ئەو بخۆ شێوازەکێ باش بۆ خۆ دبەستن زۆر جار دەنگى خۆ ددەن ب بنەمایێ کار، گەشە، شەفافیەت و بهێزبوونا سازییان. ئەڤە دبیتە تێکەلەکێ دو نەفسیەتێن جودا: ئێک بەرەهنگاربوون  ب رەسم و تێکەلی و ئێک بزاڤ بۆ نیکرنێ. 

3. بێ باوەری و خەفەتا سیاسی

زۆربەیا خەلکێ هەرێمێ هەستێ خەفەت یان بێ باوەریێ ل پارتێن سیاسی دکەن ، ب تایبەتی ژبەر فەسادا دارایی و نەهاتنا پێکردانا بەلگەیان. ئەڤ هەستە ل  بوارێ دەروونی دا دبێژنێ «fatigue of participation» — یان ماندیبوون ژ پشکداریکرنا سیاسی. ئەڤە وەدکەت ژمارەیەکا خەلکی بێدەنگ بمینن یان نەرازی بن.

4. میدیا و کاریگەرییا نەفسی

میدیا، بە تایبەتی سۆشیال میدیا، رۆلەکی زۆر گرنگ و بەرەڤپێش هەیە. خەلک ل سەر فەیسبۆک و ئینستاگرامی دخوازن خۆ نیشان بدەن، و ئەڤ تشتە هەستێ نەتەوەیی، سەرکەفتن، یان ژمارەیەکا خەفەت و نارەزایی زێدە دکەن. کارێ میدیا بتنێ نینە ئاماژێ ب پەیاما سیاسی بدەن، بەلکو وەک ئامرازەکێ یە بۆ دروستکرنا هەستێ چالاکی یان دەرکرنا خەفەتا ناڤنجی.میدیا ژی ژ وان فاکتەرێن مەزنە کو کاریگەریەکا زۆر ل سەر نەفسیەتا خەلکی ل دەمێ هەلبژارتنان دا هەیە .وەک، تۆیتەر، فەیسبۆک و تێلەڤزیۆن….هتد. دناڤ جڤاکی دبنە ئەگەرێ بەرچاڤکرنا پەیامان و هەستێن نیشتمانی. پەیامێن نەفسی یان نەتەوەیی و یەکگرتوو زۆر کاریگەرن ب سەر چالاکیێن خەلکی.

5. کاریگەرییا جڤاکی و خێزانی

ل کوردستانێ، خێزان و تیرە هێشتا رۆلەکێ مەزن یێ هەیی. هندەک خەلک دەنگێ خۆ نەبوو  حزبەکێ ددەن ، بەلکو بۆ رزگارکرنا رەوایا خێزانی یان وەفاداریی. ئەڤ شێوەیە نیشانەکە ژ سەرنێوی کەسەکی دبینن پەیوەندی ب جڤاکی ڤە نینە ب  تنێ  ب خۆڤە هەیە.                                                              

6. هەستێ گوهۆڕینێ و ئومێدێ

هندەک جاران خەک، ب تایبەتی تەخێن گەنجان، هەلبژارتنان وەک رێکەک دبینن بۆ گوهۆڕینێ. ئەڤ گرۆپە دبیت گاڤێن نوی یێن نەفسی بن کو تێدا هەستێ هیڤی، چالاکی، و گوهۆڕینێ دەرکەڤیت.

7. پەیوەندی د ناڤبەرا ئومێد و نەئومێدییێ دا

دەرووناس دبێژن کو ل کوردستانێ، هەلبژارتن پشکەکە پری ژ ئومێدی و پشکەکە پر ژ نەئومێدییێ. خەلکی دڤێت بگوهۆڕن، ئەڤ تێکەلییە ددەتە ناڤ رەوشا نەفسی یا گەلی: دلخۆشی بۆ دەنگدانێ، بەلێ ناەرحەتی ژ ئەنجامان.

8. رۆلێ بەربژێران د ناڤ پرۆسەیا هەلبژارتنان دا

گەلەک ژ بەربژێران دبنە ئەگەرێ تێکدانا دەروونێ وەلاتییان ئەوژی دزڤریت بۆ چەند ئەگەران، ئێک ژ وان ئەگەران بەری هەلبژارتنان و پشتی هەلبژارتنان دهێنە گوهۆڕین و گەلەک ژ وان گەلەک سۆزان ددەن و بجهنائینن و پشتی هەلبژارتن دهێنە کرن ب دوماهیک دهێن، گەلەک جاران ئەم دبینین کو پاشماوێن وان دمینن وەک ئەم د ناڤ سۆشیال میدیا یان بینین وەک پارچە ئاسن یان هەر تشەکێ دی ئەڤەژی دبیتە ئەگەرێ بێزاربوونا خەلکی. 

دەرئەنجام:         

لسەر بنەمایێ ئەوان پێشەسازیێن دەروونی و جڤاکی کو د ژیانێ دا و د ناڤ هەلبژاردتنان دا هەرێما کوردستان دەردکەڤن، ئاشکرا دبیت کو هەلبژارتن بتنێ پڕۆسەیەکا سیاسی نییە؛ بەلکو بریارەکا زۆر هەستیارە و نەفسییە کو ناسنامە، هیڤی، خوزی و نەرازیبوونا خەلکی د خۆ دا دیار دکەت . خەلک ل هەرێمێ د دەمێ دەنگدانێ دا  د ناڤبەرا ئومێدیێ بۆ گوهۆڕینان و دودلی ل رەوشێن سیاسیی دلڤن و ئەڤ تێکەلبوونە دبیتە بنەمایێ رەوشا دەروونی یا گشتی.

پێشینەیا خەباتا نەتەوەیی، هەستێن نیشتمانی و بلندکرنا وەفادارییا جڤاکی د چەندین گرۆپان دا هێزەکا گرنگە لسەر بریارا دەنگدانێ. د هەمان دەم دا، گەنج و نڤشێ نوی زێدەت بەرێ خۆ ددەنە شەفافیەتا پارتییان و گەشە، خزمەتگوزاری و دامەزرێنەرێن کارامە. ئەڤە هەردو کاتێ پێدانا دلخۆشیێ یە و نەرازایبوونێ دئێخیتە ناڤ مەیدانا هەلبژارتنان دا.

پەیوەندییێن خێزانی و جڤاکی هێشتا کاریگەرن، زۆربەیا  خەلکی دەنگ ب بنەما وفاداری و عەشیرەتگەریێ ددەن، نە ب بنەمایا پڕۆگرام و پرۆژەیێن نوی. ژ لایەکێ دی ڤە، بێباوەری ل سازییێن حکومی هەستەکێ بەرچاڤ دروست دکەت بۆ خەفەت و بێدەنگبوونێ. و ل دوماهییکێ، گەر تە بڤێت نەڤسیەتەکا ئارام تە هەبیت و وژدانا تە یا ئارام بیت دەنگی بدە وێ حزبێ ئەوا کو ژیانەکا ئارام و سەقامگير بۆ تە دابیندکەت و خزمەتگۆزاریان پێشدئێخیت وەکو: کارەب، ئاڤ، دەلیڤەیێن کاری، ئەمنیەت، رێکوبان، ئازادی…هتد.