خێری بۆزانی

ل دیڕۆکا شۆڕشێن جیهانی دا، گەلەک جاران ژن وەک سیمبۆل، سیبەر، یان قوربانی ئامادە بوویە، و کێم جاران وەک ئەکتەرەکێ سەرەکی بەشدار بوویە کو پێناسەیا شۆڕشێ ب خۆی ڤە بگهۆڕت. لێ بەلێ، ئەزموونا کوردی ڤی قالبی (نموونی) ب ئاوایەکێ بنەڕەتی دشکێنت. باوەڕ ناکەم شۆڕشێن جیهانێ، یێن کەڤن و نوو، ب قاسی شۆڕشێن کوردی شاهدییا دەرکەفتنا ژنێ کربن؛ ژبەر کو ژن نە بتنێ بەشداربوویەک بوو، بەلکو دلێ بوویەرێ، هزر و هۆشێ وێ، و ئەخلاقێ وێ بوو. و نووترین دوو نموونە ژی بۆ ڤێ یەکێ، شۆڕشا "ژن، ژیان، ئازادی" ل ڕۆژهەلاتێ کوردستانێ ل سالا ٢٠٢٢ێ، و شۆڕەشا " كەزی"یێ ل ڕۆژئاڤایێ کوردستانێ ل سالا ٢٠٢٦ێ نە.

ل ڕۆژهەلاتێ کوردستانێ، ژن نە ژ بۆ داخوازکرنا چاکسازیێن ڕووکەش یان مافێن پارچەیی دەرکەفتە سەر جاددەیان؛ بەلکو دەرکەفت دا کو ڤپچڕان و ڤەقەتیانەکا هەبوونی (وجوودی) د گەل سیستەمەکا تەمام یا زۆردارییا سیاسی، ئەخلاقی و چەندی ڕابگەهینت. دروشمێ "ژن، ژیان، ئازادی" نە هاوارەکا سۆزداری بوو، بەلکو بەیاننامەیەکا فەلسەفی یا کورتبووی بوو: ژیان بێ ئازادی نینە، و ئازادی ژی بێی ئازادبوونا ژنێ نینە. ل ڤێرە ژن نە "ڕووکارا" شۆڕشێ بوو، بەلکو زمانێ وێ، پیڤەرێ ڕاستگۆییا وێ، و قیبلەنما وێ یا ئەخلاقی بوو. و دەمێ ژنان ب خوین و زیندانیکرنێ مەزنترین باج دا، بەرەڤ ڕێزێن پاش پاشڤە نەڤەگەڕیان، بەلکو پتر بەرەڤ پێشچوون، هەروەکی شۆڕەشێ ب خۆی خۆڕاگرییێ ژ وان فێر بووبت.

لێ ل ڕۆژئاڤایێ کوردستانێ، شۆڕەشا "كەزی"یێ ل سالا ٢٠٢٦ێ هات دا کو پشتڕاست بکەت کو ئەوا ل ڕۆژهەلاتێ قەومی، نە حالەتەکێ دەمکی بوو، بەلکو دەربڕینەک بوو ژ پێکهاتەیەکا جڤاکی و سیاسی یا کوورتر. د ڤێ شۆڕشێ دا، ژن نە تەنێ وەک تێکۆشەرەک ل جاددەیان دەرکەفت، بەلکو وەک ڕێکخەر، سەرکردە و بڕیاردەر دەرکەفت. ژن د لیژنەیان دا، د گۆتار و ئاخفتنان دا، و د بڕێڤەبرنا کریارا شۆڕشگێڕی دا ئامادە بوو، تشتەک کو وەرچەرخانەکا بنەڕەتی د هشمەندیا گشتی دا نیشان ددەت: ژن نە تەنێ ب واتەیا هەژماری "نیڤا جڤاکی" یە، بەلکو ئەو نیڤا شۆڕەشێیە و زێدەتر ژی.

ئەڤ ئامادەبوونا تێر و پڕ و ناوەندی یا ژنێ نە ڕێکەفتە، و نە ئەنجامێ ڕەوشەکا ژنشکێڤەیە، بەلکو ڕەنگڤەدانا زیندیبوونا گەلێ کورد ب خۆیە. گەلەکێ کو ژیانێ دئێختە هەمبەر مرنێ، ئازادیێ دئێختە هەمبەر زۆرداریێ، و کەرامەتێ دئێختە هەمبەر شکاندنێ. گەلەکێ کو ب سرۆشتەکێ سیاسی یێ کێم-وێنە دزانت، کو هەر پڕۆژەیەکا ئازادیخواز ئەگەر ژنێ نەکەتە د ناڤ دلێ خۆ دا، پڕۆژەیەکا کێم و ناتەمامە، ئەگەر نە پڕۆژەیەکا سەختە ژی بت. ڕێزگرتن ل ژنێ ل ڤێرە نە درووشمەکە بۆ بکارئینانا میدیایی، بەلکو کار و کریارەکا ڕۆژانەیە، و مەرجەکێ ئەخلاقییە بۆ مانەڤەیا جڤاکی ب زیندی.

ژبەر ڤێ یەکێ، مرۆڤ دكارت بێ پێچ و پەنا بێژت: دەرکەفتنا ژنێ د شۆڕشێن کوردی دا، بەلگەیا هەرە ڕوون و ئاشکرایە ل سەر وێ یەکێ کو ئەڤ گەلە گەلەکێ زیندییە، گەلەکە کو ژیان و ئازادیێ ب کریار دخوازت نە ب گۆتن، و گەلەکە کو ڕێز ل ژنێ گرتییە هەتا سنوورێن هەرە دوور، چونکی ژن بوویە – و هێشتا ژی – دەربڕینا هەرە ڕاستگۆ یا گیانێ وی یێ شۆڕشگێڕ.