ئێزدی د سیاسەتا بارزانییێ نەمر دا
بەلاڤ بکە
جەعفەر سمۆ
پشتی دامەزراندنا دەولەتا ئیراقێ ل سالا 1921 پرانییا پێكهاتێن ئاینی و نەتەوەی داخوازا مافێن خۆ یێن رەوا دكرن، دیارە هەر ل دەستپێكێ ئاماژە ئەو بوون كو دەولەت ل سەر بنیاتەكی نەساخلەم هاتیە ئاڤاكرن، و پێكهاتان هەست ب فەرامۆشكرنێ كرن، گەلێ كورد ژی بێ هیڤیبوون كو ب دیالۆك و دان و ستاندن زەحمەتە ب مافێن خۆ شاد ببن.
د درێژاهیا دیرۆكا ئیراقێ دا ئێزدی وەك پێكهاتەكی رەسەن ژ گەلێ كوردستانێ تووشی گەلەك فەرمان و جینۆسایدا بوون چ وەك ئاین چ ژی وەك نەتەوە، ژبەركو دەڤەرێن وان ژئالییێ جوگرافی ڤە دەڤەرێن ستراتیجی و دەرگەهەكێ سەرەكی بوون بۆ شۆرەشێن كوردی لەوا پتر تووشی زۆرداریێ دبوون.
ل دەستپێكا شۆرەشێن نەتەوەی ئێزدیان هەولددان تەڤلی وان شۆرەشان ببن، چونكی ئەو دەمەكێ درێژ بوو ژبەر قڕ و فەرمانان دنالیان، رەوشا وان پڕ ئالۆز بوو، لەوا ل سالا 1943 بەری دامەزراندنا پارتی دەمێ بارزانییێ نەمر سەركێشیا شۆرەشێن كوردی دكر نامەیەك بۆ مەیان خاتوون (داپیرا تەحسین بەگ ) هنارت كو ل وی دەمی میر تەحسین بەگ هێشتا زارۆك بوو، مەیان خاتوونێ سەركێشیا میرنشینێ دكر، دان و ستاندن و نامەگوهۆرین دناڤبەرا وان دا چێبوون و ئارمانج ژڤێ دان و ستاندنێ پشتەڤانیا ئێزدیان بوو بۆ شۆرەشێ.
ئێزدی د وێ باوەریێ دابوون كو كلیلا چارەكرنا ئێش و ئازارێن وان تەڤلیهەڤبوونە د ناڤا سیاسەتا بارزانییێ نەمردا چونكی پێشوەخت بارزانی ئی ناسكری بوو كو رێزەكا مەزن ل هەموو پێكهاتان دگرت، لەوا ئێزدی ب جۆش و خرۆشەكا مەزن ڤە چۆنە دناڤا رێكخستنێن بارزانی دا .
ل سالا 1945 دەمێ بارزانییێ نەمر سەرەدانا بادینان دكەت و ل گەل مامۆستایێن ئۆلی و سەرۆك هۆزێن دەڤەرێ كۆم دبت ب مەرەما موكومكرنا كوردینییێ، دڤێ سەرەدانێ دا قەستا دەڤەرا شێخان دكەت و وێ شەڤێ بوو مێڤان ل گوندێ (مرێبا ) ، مەیان خاتوون داخواز كر كو بارزانییێ نەمر ب هەڤالێن خۆڤە سەرەدانا باعەدرێ ژی بكەت، بارزانی ب ڤێ داخوازیێ گەلەك دلخۆش بوو، بەرسڤ گەهاندە مەیان خاتوونێ كو سوبەهی نیڤرۆ دێ سەرەدانا باعەدرێ كەت.
رژێما ئیراقێ ب سەرەدانا بارزانی بۆ دەڤەرێ نەیە رازی بوو، بەرسڤ گەهاندن كو بارزانی ڤەگەرتە بارزان، لێ بەرسڤا وان رەت كر و نامەك بۆ وان هنارت كو هەتا پرۆگرامێ وان ب داوی نەئێت ئەو سەرەدانێ ناراوەستینن، هەر د وێ رۆژێ دا نامەیەك ژلایێ شێخ ئەحمەد بارزانی ڤە دگەهتە بارزانی دەمێ ڤەكری تێدا نڤیسیە ب زووترین دەم ڤەگەرە بارزان چونكی (وەلی بەگ ) ل مێرگەسۆرێ هاتییە شەهیدكرن و رەوش یە ئالۆزە، پشتی ڤێ نامێ بارزانی خەمگین بوو ، جەماوەر و سەرۆك هۆز لێ كۆمبوون، بارزانی بۆ وان دیاركر كو ئەو نكارت سەرەدانێ تەمام كەت، گۆت: "سلاڤێن من بگەهینە مەیان خاتوونێ و بێژنێ نكارم سەرەدانا باعەدرێ بكەم" و ڤەگەریا بارزان.
دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل سالا 1946 ب سەركێشیا بارزانییێ نەمر وەرچەرخانەكا دیرۆكی بوو بۆ گەلێ كوردستانێ ب گشتی و بۆ پێكهاتان ب تایبەتی، چونكی دادوەریا جڤاكی و رێزگرتن ل بیروباوەرێن جودا جودا ژبنەمایێن فەلسەفا بارزانی بوون.
پەیوەندییێن ئێزدیان ل گەل بارزانی رۆژ بۆ رۆژێ موكومتربوون و پشتی چەندین جاران میر تحسین بەگ تووشی زیندانكرن و دوورئێخستنێ بوویی ژدەڤەرا خۆ، قەستا بەغدایێ كر و رەوشا وی یا ساخلەمی تێكچۆ ، لەوا پشتی بارزانی ژ رووسیا زڤری، سەرەدانا میرێ ئێزدیان ل نەخۆشخانێ كر ل بەغدا و بەرسڤ گەهاندە عەبدولکریم قاسم بۆ هندێ تەحسین بەگ تووشی ڤان جۆرە ئازارە نەبت و كێشێن وی هەموو بێنە چارەكرن .
ل داویا سالا 1972 دەمێ قایمقامێ قەزا شنگال هاتییە كوشتن، رەوش نەئارام بوو، حكومەتا ئیراقێ ب سەر خەلكێ دەڤەرێ دا گرت و دەست ب تاوان و عەرەبكرنا دەڤەرێ كرن، پشتی ئەڤ بابەتە گەهشتییە سەركردایەتیا كوردی، بارزانییێ نەمر كاك ئدریس و جەنابێ سەرۆكی راسپاردن ب رژدی دویڤچوونا رەوشا شنگال بكەن و دئەنجامدا مانگگرتنەكا سەرانسەری ژئالییێ خەلكێ كوردستانێ ڤە ل 25 تەباخا سالا 1973 ل سەر راسپاردێن بارزانییێ نەمر هاتەكرن بۆ پشتەڤانیا خەلكێ شنگال و ئەو پێشمەرگەیێن د چیایی دا بەرگری ژ كوردینیا شنگالێ كرین.
سیاسەتا بارزانییێ نەمر همبەر ئێزدیان دڤان تەوەران دا پتر خویا دبت :
1- نێزیكبوون ل گەل ئێزدیان :
• بارزانی ئێزدی دهەژمارتن بەشەكێ رەسەن ژگەلێ كورد و پەیوەندییێن وی ل گەل رایەدارێن ئۆلی یێن ئێزدیان دخورت بوون.
• هەولددا ئێزدی پشکدارى كارێن سیاسی بن دچارچۆڤێ پارتی دا .
2- هاتنا ناڤ رێزێن پێشمەرگەی:
• د شۆرەشا ئەیلولێ دا هژمارەكا مەزن ژ گەنج و كەسایەتییێن ئێزدیان بوونە پێشمەرگە و تەڤلی شۆرەشێ بوون.
• گرنگیەكا تایبەت ب دەڤەرێن ئێزدیان ددا ب تایبەت شنگال و شێخان ژبەر جهێ وان یێ ئیستراتیجی بۆ شۆرەشێ .
ل داویێ بۆمە خویا دبت كو بارزانی سەركردەیەكی مەزن و داكۆكارەكی مەزن بوو بۆ هەموو پێكهاتان و ئەو رێباز و فەلسەفا پارتی ل سەر دامەزراندی رێزگرتن و پێكڤەژیان و هەڤدووقەبولكرنە، ئێرۆ ئالا هەلگرێ وێ رێبازێ ژی جەنابێ سەرۆك بارزانی یە لەوا هەموو پێكهاتێن گەلێ كوردستانێ خۆ ب خودانێ پارتی دزانن.
