بەرهەڤکرن: تیما ڤەکۆلینێن گاڤ تیڤی

بەراهی:

ژێدەرێن فەرمی یێن ئیرانێ سپێدەهییا ئێکی ئادارا ئەڤ سالە، نووچەیێ کوشتنا ڕێبەرێ خۆ یێ بلند عەلی خامنەیی پشتراست کر. کو پێشتر ژێدەرێن ئسرائیلی و ئەمریکی پشتڕاست کربوو رابەر د هێرشەکێ دا هاتییە کوشتن کو ل سپێدەهییا رۆژا بیست و هەشتێ شوباتێ هاتبوو کرن. ژ بەیانا فەرمی کو تەلەفزیۆنا ئیرانێ بەلاڤکری دیاربوو خامنەیی ژ ئەنجامێ پێلا ئێکێ یا هێرشان کو ژ ئالییێ ئسرائیل و ویلایەتێن ئێکگرتی ڤە بۆ سەر چەندین بنگەهێن سەروەری و سەربازی ل تەهرانا پایتەخت هاتینەکرن، گیانێ خۆ ژدەستدایە، دناڤ وان دا "مالا رێبەری" و نڤیسینگەها سەرۆککۆمارێ ئیرانێ. ل گەل عەلی خامنەیی و هژمارەکا ئەندامێن مالباتا وی کەفتنە بەر هێرشێ و هژمارەکا سەرکردەیێن سەربازی و سیاسی یێن گرێدایی سیستەمێ "مالا رێبەری" هاتنە کوشتن، ئەڤرۆ ژی دۆنالد ترەمپ سەرۆکێ ئەمریکا راگەهاند: د رۆژا ئێکێ دا ب هێرشەکا هەڤپشک 49 سەرکردەیێن بلند یێن ئیرانێ بووینە ئارمانج.

ڤالاهییەکا مەزن یا سەرکرداتی و سیاسی:

بەیانێن فەرمی یێن کو پشتی مرنا خامنەیی هاتینە دەرکرن، بزاڤکرن تەکەزییێ ل سەر بەردەوامییا پێکهاتەیێن سیستەمێ سیاسی یێ ئیرانێ و هەمان رەفتارێ بکەن. بەیانا سوپایێ پاسداران گۆت: چو زیان ناگەهیتە سازییان وان و دێ ئاراستەیێ رویبرویبوونا ل گەل ئەمریکا و ئسرائیلێ بەردەوام بیت. لێ پێگەهێ خامنەیی د سیستەمێ سیاسی یێ ئیرانێ دا و دەستهەلاتێن وی، چ ئەوێن بەرفرەهـ یێن کو ل گۆرەیی دەستووری دکەڤنە ستۆیێ وەلی فەقی یان دەستهەلاتێن دی یێن بەرفرەهـ یێن کو خامنەیی د هەیاما 38 سالێن سەرکرداتییێ دا بدەستڤەئیناین ب رێیا کۆنترۆلکرنا هویرکاتییێن دیمەنێ سیاسی، ئابۆری و سەربازی، نەمانا وی ڤالاهییەکا سیاسی کو ب ساناهی ناهێتە پڕکرن ب دویڤخۆ را دهێلیت.

ناهێتە پێشبینیکرن ئەو ڤالاهییا د پۆستی دا پەیدابوویی بهێتە پڕکرن کو د هەیاما چار دەهان دا گەهشتییە وێنەیێ خۆ یێ نوکە یێ کو هەژموونێ ل سەر سازییا سەربازی دکەت و سیبەرا خۆ ب سەر هەمی سازییا سیاسی یا ئیرانێ دا بەرددەت و ب رەنگەکێ ئێکسەر سێ-ئێکا ئابۆرێ ئیرانێ و پشکێن دی ژی ب رەنگەکێ نەئێکسەر برێڤەدبەت و ب تایبەتمەندی و رۆلێ خامنەیی ڤە هاتبوو گرێدان کو وەک کورک و عەبایەکی ل دویڤ بەژنا وی هاتبوونە دروین؛ ب تایبەتی ژی کو پشکەکا مەزن ژ هەژموونا وی ژ کەساتییا وی و ژ پەیوەندییێن تاکەکەسی کو د هەیاما پێنج دەهێن بۆری دا ئاڤا کربوون و سیستەمێ سیاسی یێ ئیرانێ ب رادەیەکێ مەزن کربوو سیستەمەکێ تاکەکەسی. هەمی ئەڤە و کوشتنا خامنەیی و ئاخڤتن ل دۆر سیناریۆیێن بەردەست بۆ دیمەنێ سیاسی یێ ئیرانێ پشتی مرنا وی، دکەتە چیرۆکا هەرە گرنگ د ڤێ گاڤێ دا، دبیت ژ ئاخڤتنا ل سەر دەرئەنجام و رەوشا شەڕی ژی گرنگتر بیت، ب تایبەتی ئەگەر ئەم ل بەرچاڤ وەربگرین کو چارەنڤیسێ ڤی شەڕی، هەروەک چارەنڤیسێ سیستەمێ سیاسی ل ئیرانێ، ب رادەیەکێ مەزن ب پێگەهێ رێبەرێ بلند یێ ئیرانێ و سیناریۆیێن بەردەست بۆ جهگرێ وی و پێشبینییێن دیمەنێ سیاسی یێ رۆژا پشتی مرنا وی ڤە گرێدایە.

سیناریۆیێن ئەگەری بۆ پرۆسەیا دەست و دەستکرنا سیاسی:

سیناریۆیا ئێکێ: سیناریۆیا ئانارشیزمێ (الفوضى)؛ ل گۆرەیی ڤێ سیناریۆیێ، ناکۆکی دێ ل سەر ڤی پۆستی پەیدابن ب تایبەتی ژ گاڤا راگەهاندنا نووچەیی د کەنالێن ئۆپۆزسیۆنێ دا، پێدڤییێن مەیدانی ئاماژە ب هەڤگرتن و تێکهەلییەکا مەزن ژ جاددەیا ئیرانێ ل تەهرانێ کر، کو دیمەنێن ڤیدیۆیی ئاهەنگگێران ل تەهرانا پایتەخت و باژێرێن دی نیشان دان، د هەمان دەم دا ژێدەران ئاماژە ب درووشمێن خەلکی ل مالێن خۆ کر ژبەر کەیفخۆشییا کوشتنا وی زەلامی یێ کو جاددەیا ئیرانێ وەک ئەگەرێ رەوشا ئابۆری یا خراب دبینیت و تبلێن گونەهبارییێ د بێدەنگکرنا خۆنیشاندەران دا و کوشتنا هزاران ژ وان ئاراستەیی وی دکەن.

د دەمەکی دا کو هزر دهێتەکرن ئەڤ هەڤگرتن و تێکهەلییە ل نک پشکێن مەزن ژ جاددەیا ئیرانێ بەردەوام بیت و دبیت ریتمێ وێ بلندتر ببیت، نووچەیێن کو کەنالێن فەرمی بەلاڤ دکەن بەرهەڤییا تەخا ئالیگر بۆ خۆنیشاندانێن مەیدانی ژ رۆژا پشتی راگەهاندنا کوشتنا خامنەیی ل تەهرانێ و چەندین باژێرێن دی نیشان ددەن. ئەڤە دناڤ چەندین تشتێن دی دا، رامانا پالدانا جاددەیا ئیرانێ بەرەڤ رویبرویبوونەکا مەیدانی ددەت، دناڤبەرا تەخا نەرازی ل دۆر سیستەمی و پێشوازییێ ل مرنا خامنەیی دکەن و تەخا پشتەڤانێن سیستەمی، کو دبیت وەلاتى بئێخیتە د ناڤا شەرێ ناڤخۆیی دا و هەر زوی بهلنگڤیت.

تشتێ کو ڤی ئەگەری بهێزتر دکەت، گۆتنێن بەردەوامن ل سەر کوشتنا گەلەک کەساتییێن سیاسی یێن کو بۆ برێڤەبرنا کاروبارێن سیاسی یێن ناڤخۆیی هاتبوونە راسپاردن؛ بێی پشتراستکرن یان رەتکرن بەحس ل کوشتنا کەساتییێن گرنگ دهێتە کرن، د ناڤ وان دا رێڤەبەرێ نڤیسینگەها عەلی خامنەیی، شیرەتکارێن وی یێن مەزن، سەرۆکێ پەرلەمانی محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکێ جڤاتا بەرگرییێ عەلی شەمخانی، وەزیرێ بەرگرییێ عەزیز نەصیر زادە، فەرماندەیێ سوپایێ پاسداران محەمەد پاکپوور، سوپاسالارێ هێزێن چەکدار عەبدولرەحیم مووسەوی و لیسته‌كا دویر و درێژ ژ دێمێن رێزا ئێکێ د سوپایێ پاسداران، ئەرتێشا ئیرانێ و هێزێن ئێمناهییێ دا.

ئەگەر ئەڤە ب رەنگەکێ زەلال رامانا پشتراستکرنا ئالۆزییێ و شلقاندنێ بەرەڤ شەرێ ناڤخۆیی نەدەت، لێ ئەگەرێن وێ بهێز دکەت، هەمی سیستەمێ سیاسی یێ ئیرانێ دئێخیتە ژێر مەترسییێ د رۆژێن بهێت دا کو دێ شیانێن وی بۆ سەرەدەرییێ ل گەل وێ قەیرانا سەرهلدایی دیار بن، بێ گۆمان دێ کارتێکرنێ ل ئابۆرێ وی وەلاتی کو د بنیات دا ژبەر سزایێن ناڤدەولەتی خراببوویی کەت و جاددەیێ بەرەڤ راگەهاندنا نەرازیبوونا خۆ پالددەت. نەهێلانا خامنەیی کو هەمی رێکخستنێن ئایدیۆلۆژی پێڤە د گرێدایی نە، سیستەمێ سازییێن ئالیگر لاواز دکەت و پەیوەندییان دناڤ کەمپێ بەرەڤانیکرنێ دا ژ سیستەمی سست دکەت، کو هوشدارییێ ژ جودابوونێن جودا-جودا دناڤ ڤێ هێلێ دا ددەت.

سیناریۆیا دویێ: سیناریۆیا خۆراگرییا سیستەمی و برێڤەبرنا رادەستکرنا سیاسی؛ ئەڤە سیناریۆیە هزردکەت سیستەم دشێت ب رێیا سازی و وان پێگوهۆرێن پشتەڤانییێ لێ دکەن ژ قەیرانێ دەربکەڤیت. ئەڤ سیناریۆ یە ژ تەکەزییێ دەستپێدکەت کو سیستەمێ سیاسی یێ ئیرانێ، ل گەل هەمی گرێدانێن خۆ یێن ئەندامی و ژیانی (الحيوي) ب کەساتییا عەلی خامنەیی ڤە وەک رێبەر و وەک رێبەرێ روحی، وەک سیستەمەکێ ل سەر سازییان ئاڤاکری دمینیت، ئەڤجا چ دەستووری بن یان نە. ل سەر ڤی بنەمایی، رادەستکرنا سیاسی هەرچەند زەحمەتییەکا گران بیت ژی، لێ دێ بیتە بژاردەیا هەرە-ئەگەری ل بەر رۆناهییا بەردەوام یا وان سازییان، د ناڤ وان ژی دا سازییا سەرکرداتییێ.

ب ڤێ سیناریۆیی، حکومەتێ د بەیانا خۆ دا پشتراستکر کو بەرنامەیەک بۆ برێڤەبرنا وەلاتى د سایا شەڕی دا بەرهەڤکرییە و سازییێن فەرمی کار ل سەر پێکئینانا جڤاتەکا سەرکرداتییێ ل هیڤییا هەلبژارتنا جهگرەکى بۆ رێبەرێ کوشتی راگەهاند. شیرەتکارێ خامنەیی ئاماژە ب وێ یەکێ دا کو ئەڤ جڤاتە ژ سەرۆککۆمار، سەرۆکێ دەستهەلاتا دادوەری، ل گەل ئەندامەکێ جڤاتا پاراستنا دەستووری پێکدهێت. ژ دیدگەها یاسایی ئەڤ جڤاتا سێ کەسی دێ کاروبارێن سەرکرداتییێ هەتا هەلبژارتنا رێبەرێ نوی برێڤەبەت.

د چارچۆڤەیێ تەکەزکرنێ دا کو ئەڤە سیستەمێ سازییانە، میدیایا نێزیک ژ سیستەمێ سیاسی یێ ئیرانێ ناڤ بۆ جهگرتنا رێبەرێ ئیرانی یێ کوشتی بەحسکر، ل هیڤییا دەنگدانا جڤاتا شاره‌زايێن سەرکرداتییێ ل سەر وان ناڤان؛ کو ئاماژە ب ناڤێن وەک عەلی رەزا ئەعرافی (سەرۆکێ حەوزەیێن زانستی، ئیمامێ جومعەیا باژێرێ قوم و جێگرێ سەرۆکێ جڤاتا شاره‌زايێن سەرکرداتییێ)، محسن ئەراکی (ئەندامێ جڤاتا شاره‌زايێن سەرکرداتییێ و ئەمینداری پێشتر یێ جڤاتا ل ئێک نێزیککرنا مەزهەبێن ئیسلامی)، حەسەن روحانی (سەرۆککۆمارێ پێشتر یێ ئیرانێ) هاتە کرن. ئەڤە وێنەیەکە کو سازییێن سیستەمێ ئیرانێ بزاڤێ دکەن پشتراست بکەن، کو گازی خەلکی کربوو بۆ خرڤەبوونەکێ  ژ ئەگەرێ خەمگینییا کوشتنا خامنەیی، د بزاڤەکێ دا بۆ سەلماندنێ کو ئەو هەمی داران ب دەستێ خۆ دگرن، و سیستەمێ ئیرانێ یێ کو ناڤ و ناڤەرۆکا وی ب عەلی خامنەیی ڤە گرێدایی، نە سیستەمەکە ب ژناڤچوونا سەرکردەیێن خۆ ژناڤ بچیت.

لێ ئاستەنگێن راستەقینە ل هەمبەری ڤی سیناریۆیێ هەنە کو دڤێت بهێنە دەربازکرن دا کو بهێتە بجهئینان، د سەر وان ژی دا گۆمان ل دۆر کارتێکرنا جڤاتا سەرکردایەتییێ یا قویناغا ڤەگوهاستنێ هەنە، کو نەزەلالی ل دۆر چارەنڤیسێ ئەندامێن وێ هەیە. ژبلی کێشەیا جاددەیا دابەشبوویی یا کو رەوشا ئابۆری و رەوشا شەڕی کار ل سەر بهێزکرنا دابەشبوونا وێ دکەن. ژبلی شەڕێ بەردەوام یێ کو هوشدارییێ ل دۆر بەردەوامییا نەهێلان و ژناڤبرنا دێمێن کەساتییان ددەت. هەروەسا هەژموونا سەربازان ل سەر دیمەن و بڕیارێ وەک ئاستەنگەکا دی ل سەر رێیا رادەستکرنا سیاسی دیار دبیت؛ چونکی بدەستڤەئینانا باوەرییا سەربازان ژ ئالییێ هەر بەربژارەکێ جهگرتنێ گۆمانێ ل دویڤ خۆ را دهێلیت و ئەو بریارێن ژ جڤاتا سەرکرداتییێ و ژ جهگرێ ئەگەری دەردکەڤن، ب ئەگەرەکێ مەزن ژ لاوازی و کێمییا پابەندییێ د جڤاکەکێ دا کو گرنگییێ پێ نادەت جهێ خۆ ناگرن، هەڤدەم نەهێتە ژبیرکرن سیستەمێ سیاسی یێ وەلاتی فێری کەساتییا عەلی خامنەیی بوویە و پتر ب هەژموونا وی یا کەسی ڤە گرێدایی بوویە ژ ل چاڤ گرێدان ب سازی و دەستووری ڤە.

سیناریۆیا سێیێ: سیناریۆیا حوکمێ سەربازی؛ ئەڤە سیناریۆیەکا لاوەکییە کو دکەڤیتە قاما سیناریۆیا دویێ. د دەمەکی دا کو سیناریۆیا دویێ بەردەوامییا سیستەمێ سیاسی ب رێیا سازییێن وێ کو ئاراستەیێ پێگوهۆر کو کۆدەنگییێ بدەستڤەدئینیت دابین دکەن، هزردکەت، ئەڤ سیناریۆیە ژ هەمان هزرکرنێ دەستپێدکەت، ژ رۆیێ بەردەوامییا سیستەمێ سیاسی و سازییێن وێڤە، لێ مەرەما وێ ژ سازییان، سازییا "سوپایێ پاسداران" ب تایبەتی و باسكێن وێ یێن ئابۆری، سیاسی و میدیایی ل گەل دەستهەلاتا سەربازییە.

دهێتە زانین کو سیستەمێ سیاسی ل ئیرانێ د هەیاما دو دەهکێن بۆری دا، سیستەمێ سوپایێ پاسداران ل گەل سیستەمێ وەلی فەقی بوو و ئەگەر وەلی فەقی و سازییان وی هەژموونێ ل سەر بریارا سیاسی و سەربازی و ل سەر سێ-ئێکا ئابۆری ب رەنگەکێ ئێکسەر و ل سەر پشکێن دی ب رەنگەکێ نەئێکسەر دکەن، هەمان گۆتن بۆ سوپایێ پاسداران ژی راستە، کو وی دکەتە کارتا هەرەبهێز د دیمەنێ سیاسی یێ نوکە و پاشەرۆژێ دا.

پاسدار سازییەکا سەربازی یا مەزنە کو ل هەمی دەڤەرێن ئیرانێ بەلاڤ بوویە (هەژموونا مەیدانی ددەتە وێ)، و خودان چەکە (هێزا برێڤەبرنا ئالۆزییێ ددەتە وێ)، و سێ-ئێکا ئابۆرێ ئیرانێ برێڤەدبەت (شیانێن پێشکێشکرنا چارەسەرییێن ئابۆری یێن حالەتێن بلەز و ئێمرجنسی ددەتە وێ)، و سازییەکە خودان رێکخستنەکا بهێزە، خودان پێکهاتەیێن ناڤخۆیی یێن خۆراگرە. د دەمەکی دا کو نووچە ئاماژەیێ ب هندێ دکەن کو ئالییێن ناڤدەولەتی پشتەڤانییێ ل هەڤکارییا هندەک ژ جەنەرالێن وێ بۆ برێڤەبرنا قویناغا ڤەگوهاستنێ دکەن، سیناریۆیا لاوەکی هزر دکەت جەنەرالێن سوپایێ پاسداران سەرکرداتییا سفرا حازر وەک کودەتایەکێ بکاربئینن و ئاراستەیێ هەژموونێ ل سەر کاروبارێن سیاسی د قویناغا بهێت دا بجهبئینن دا کو بەردەوامییا سیستەمێ سیاسی یێ ئیرانێ ب وێنەیێ کو ئەو دخوازن مسۆگەر بکەن؛ یان ب دانوستاندنێ ل گەل ویلایەتێن ئێکگرتی ل دۆر گەهشتن ب شێوازەکێ هەڤپشک بۆ برێڤەبرنا دیمەنی، یان کارتێکرنێ ل ئاراستەیێ ڤەگوهاستنا سەروەرییێ ب رێیا لڤاندنا چەرخی بۆ بەرژەوەندییا بەربژارەکێ دیارکری و لێکڤەکرنا دەستهەلاتێ ل گەل وی، یان گوهۆرینا سیستەمی کو ل سەر ویلایەتا فەقیهی هاتییە ئاڤاکرن بۆ سیستەمەکێ سەربازی (Militarist System) ب ئاراستەیێن ئایدیۆلۆژی.

ئەڤ سیناریۆیە رویبروی پرسیارێن بنەرەتی دبیت وەک: ل بەر رۆناهییا نەهێلان و ژناڤبرنا جەنەرالێن وێ و رێزا ئێکێ ژ سەرکردەیێن وێ، کی دێ سەرکرداتییا پاسداران کەت؟ ئەرێ سەرکردەیێن مایی دشێن هەڤپەیمانییێ بکەن و خۆراگرییا دامەزراوەیی بپارێزن؟ ئەرێ بڕیارێن ژ سەرکردەیێن نوی دەردکەڤن دێ پشتەڤانییا تەمام یا سازییێ بدەستڤەئینن کو وان بکەنە بریارێن سەروەرییێ؟ ب گشتی، ئەڤ سیناریۆیە رۆلێ سازییا سەربازی یا ئایدیۆلۆژی پشتراست دکەت یا کو دەستوور ئەرکێ پاراستنا شۆرەشێ دئێخیتە ستۆیێ وێ و دناڤ هەمی قۆلاچکێن ژوورێ دا خۆ دناڤ وێنەیێ مەزن یێ وی وەلاتی دا بۆ برێڤەبرنا قویناغا بهێت دبینیت و شوینوارێن خۆ ل سەر سروشتێ ڤێ قویناغێ ژی بجهـ دهێلیت.