کاوە عەبان - بالیۆزێ رێکخراوا ئیمسام یا نیڤدەولەتی

سەرهلدان ب ئاوایه‌كێ گشتی دهێتە پێناسەکرن ب شێواز و دەستکەڤت و قویناغەکا نوی یا خەبات و شورەش و تێکوشینا هەر گەل و نەتەوەیەکێ ژبۆ بجهئینانا ئارمانج و بدەستڤەئینانا دەستکەڤتان و رزگارکرنا گەل و وەلاتان، کو ب چەندین ئاوا و ژبه‌ر سەدەمێن جودا دهێنە كرن. 
ده‌ستپێکا سەرهلدانا گەلێ کوردستانێ ل 3ی ئادارا 1991ێ بوو کو ئێکەم جار ل کەمپا خەبات و کەله‌كێ ل نێزیك ھەولێر شەڕەك دناڤبەرا پشدەرییان و بنگه‌هه‌كێ پۆلیسان دا چێبوو، پشده‌رییان هێرش کرە سەر بنگه‌هێ پۆلیسان و دەست بسەردا گرتن، کەسەك ژ پشدەرییان هاتە کوشتن و دو کەس هاتنە ده‌سته‌سه‌ركرن. 
ل 5ی ئادارا 1991ێ سەرهلدانا گەلێ کورد ل باژێڕێ ڕانیە ل دەمژمێر ٩ی سپێدێ ب ئاوایه‌کێ فەرمی دەستپێکر، ل 6ی ئادارا 1991ێ ناوچه‌یێن بازیان ئێك و دو و ناوچه‌یا ناڤدەشتا پشدەر هاتنە ئازادکرن، رانیه‌ بوو ده‌رازینكا سه‌رهلدانا هه‌مى باشۆرێ كوردستانێ، ئه‌وبوو ل رۆژا دى ل 7ی ئادارا 1991ێ خه‌لكێ باژێڕێ سلێمانییێ سەرهلدا و ھەر زوی دەست بسەر بنگه‌هێ حامیا پۆلیسان دا گرت و هژماره‌كا ئێخسیران ئازادکرن، پاشى ل 8ی ئادارا 1991ێ سەرهلدانێ هه‌مى ناوچه‌یێن سلێمانییێ  (چەمچەمال، ھەلەبچە، عەربەت و كه‌مپێن زەڕایەن، سمۆد، نەسر، باریکە، پیرەمەگرۆن و ئەلڵایی) ڤه‌گرتن، ل 9ێ ئادارا 1991ێ خه‌لكێ باژێڕێن شەقلاوە، کفری و کۆیە ژى سەرهلدان.
 ل 10ێ ئادارا 1991ێ ژى خه‌لكێ ناوچه‌یێن مەسیف، تەقتەق، رەواندوز، قەرەھەنجیر، ئاغجەلەر، ھەریر، باتاس، خلێفان، سپیلک، سۆران، چۆمان، حاجی ئۆمران و مێرگەسوور و سەرجەم وان ناوچه‌یان سەرهلدا، ل رۆژا پاشتر ل 11ێ ئادارا 1992ێ خه‌لكێ باژێڕێ ھەولێرێ سپێدێ زوی ل تاخێن "شۆڕش" و "مەلایان" و "برایەتییا سەری" رژیانه‌ سەر جاده‌یان و سەرهلدا. هەر ل 12ی ئادارێ جەلەولا، مەخموور، ئاکرێ، خانەقین و شێخان سەرهلدان، ل 13ێ ئادارێ ژى زاخۆ و پردێ و جەبارە و کۆلەجۆ سەرهلدان. 
ل دهوکێ ژى ل شەڤا 13ـە لسەر ١٤ی ئادارا 1991ێ بڕیار هاتبوو دان ژلایێ پێشمەرگەیڤە گورزه‌كێ گران ل دوژمنى بهێتە دان، ئه‌و بوو ل ده‌مژمێر ٤ێ سپێدێ پێشمه‌رگه‌یه‌كى‌ ب ده‌نگه‌كێ بلند و ب زمانێ عه‌ره‌بى گازى دوژمنى دكر و دگۆت: وه‌رن خۆ راده‌ست بكه‌ن، هەتا ڤێرێ و به‌س، رۆژا هه‌وه‌ ب دویماهى هات ئێدى خه‌لكێ دهۆكێ ژ هه‌وه‌ قه‌بویل ناكه‌ت ئەڤا هین دکەن، دگه‌ل ڤێ گازییێ ترس کەڤتە دلێ دژمنى و لڤین و رۆناهییه‌كا كێم دناڤ باره‌گه‌هێن ئه‌منێدا دهاته‌ دیتن. ئێكه‌م گولـله‌یا چه‌كى ژ لایێ پێشمه‌رگه‌یڤە ل ده‌مژمێر ٤ێ سپێده‌هیا 14ی ئادارا سالا 1991ێ ل تاخێ بەروشکێ هاته‌ ته‌قاندن و ل سه‌نته‌رێ دهۆكێ ژى هێرشێ بۆ سه‌ر باره‌گه‌هێ ئه‌منێ ده‌ستپێكر، ئاگرێ سه‌رهدانێ ب گه‌رم و گۆرى گه‌شبوو. 
هەر ل 14ی ئادارا 1991ێ پێشمەرگەی دەوروبەرێن دەزگه‌هێن ڕژێمێ کونترۆلکرن و هێرش کره‌ سەر، هەتا نیڤرۆ هەر هەمی هاتنه‌ گرتن، رێڤەبەرێ ئەمنا دهوکێ و هندەك ژ کارمەندێن وان شەڕەکێ دژوار کر و پترییا وان هاتنه‌ کوشتن، لێ ل دویماهیێ ئەڤێن ماینە ساخ هەمییان خورادەست کر و بەرەڤ دەرڤەی دهوکێڤە چوون، هەر ژ ناوچه‌یا زاویتە، مانگێش، باگێرا، سەرسنك، ئینشكێ، بامەڕنێ، دێرەلوک، ئامێدی، سیریێ، شێلادزێ، باتیفا و بێگۆڤا ئێك لدیڤ ئێك هاتنه‌ ئازادكرن، ل رۆژا پاشتر ناوچه‌یێن دى هەتا گەهشتییە کانی ماسێ و نێروه‌ و رێکان هەمی هاتن ئازاد کرن و هەمی چەپەر و پێگەهێن رژێمێ ل چیایێ گارە و مەتینى و چیایێ شرین و چیایێ فاتێ و چیایێ بارزان و چیایێ بامەڕنێ خۆ بدەستڤە بەردان وپێشمه‌رگه‌یێن قەهرەمان هەمی بنگه‌هێن دۆژمنى ب تمامى پاقژكرن.
دویماهیێ ل21ێ ئادارا 1991ێ دگەل جەژنا نەوروزێ خه‌لكێ باژێڕێ کەرکووكێ سەرهلدان و کەرکووك هاتە ئازادکرن، لێ گەلەک ڤه‌نەکێشا پشتى هه‌یامه‌كێ کورت حکوومەتێ ب چەکێ گران و بهێزەکا دڕندە و ب هاریکاریا (موجاهدینی خەلقی ئیران) کو وی دەمی ل بەغدا بوون، باژێڕێ کەرکووک ژ دەستێ خەلکی ئینا دەرێ. 
سەرهلدانا 1991ێ مه‌زنترین دەستکەڤتێ نەتەوەیی و دیرۆكى یێ گەلێ کوردستانێ بوو كو ب خوینا چەندین شەهیدێن پێشمەرگە و جەماوەرێ کوردستانێ ئەڤ دەسکەڤتێ‌ نەتەوەیی هاتە تۆمارکرن.