د ناڤبەرا مەترسییێ و بەردەوامبوونێ دا: ئەرێ دیجیتالكرنا خواندنێ یا پێدڤى بوو؟
بەلاڤ بکە
محەمەد سەلمان عومەر، مامۆستایێ زانكۆیێ
ئەو ئالۆزییێن ئەمنى یێن كو پترییا دەڤەرێن هەرێما كوردستانێ بخۆ ڤە گرتین،باسكرن ل سەر خواندنێ ئێدى نه تنێ پرسەكا پەروەردەیى یە، بەلكو ب رەنگەكێ ئێكسەر ب ئاساییش و سلامەتییا قوتابییان ڤە گرێداییە. ل گەل زێدەبوونا گەفان، ژ وان ژى بهردهوام بكارئینانا فڕۆكەیێن بێ فڕۆكەڤان (درۆن) ژ لایێ نهحز و نهیارێن مللهتێ كورد و مروڤایهتیڤه، جڤاك خۆ ل بەرانبەر پرسیارەكا راستەقینە دبینیت: ئەرێ دبن ڤان رەوشان دا دشێت بەردەوامییێ بدەتە خواندنا تەقلیدى.
ههلبژاردنا بەرەڤ خواندنا ئەلكتڕۆنى ئێدى نه بژاردەیەكا لاوەكى یە، بەلكو رەنگە چارەسەریا هەرە واقیعى بیت د ڤێ رەوشێ دا. سەرەڕاى وێ چەندێ كو خواندنا ل ناڤا قوتابخانه، پهیمانگههـ و زانكویان هەر ب باشترین شێواز دهێتە دانان ژ رویێ هەڤدیتن و پەیوەندییا ئێكسەر ڤە، لێ رەوشا ئەمنى یا نوكە مه نەچار دكەت كو دوبارە رێكخستنا پێشەنگیان بهێتە كرن، و ل پێشیا هەمییێ ژى پاراستنا گیانێ قوتابییان ومامۆستایانه.
ههرێما كوردستانێ ئەزموونەكا وەسا د دەمێ پهتا كۆڕۆنایێ دا دیت، دەما كو ب رەنگەكێ بەرفرەهـ پەنا بریە بەر خواندنا ژ ئهلكترۆنى. سەرەڕاى دهربازكرنا وێ قهیرانێ ل وى دهمى، لێ وێ ئەزموونێ گەلەك خالێن لاواز دیار كرن، ژ وان ژى لاوازیا ژێرخانا دیجیتالى، و كێمیا بەرهەڤیا سازییێن پەروەردەیى، زێدەبارى ئاستەنگێن تەكنەلۆژى یێن روى ب روی قوتابى و مامۆستایان بووین. جهێ داخێ یە كو ئەڤ كێشەیە هەتا ئەڤڕۆ ژى ب رەنگەكێ بنەرەتى نەهاتینە چارەكرن.
هەر بڕیارەك بۆ ڤەگوهاستنێ بەرەڤ خواندنا ئەلكتڕۆنى، پێدڤییە ب پلانەكا راستەقینە بهێتە پشتەڤانیكرن بۆ ئاڤاكرنا سیستمەكێ دێجیتاڵى یێ تەمام، نه تنێ وەكو چارەسەرییەكا دەمكى. هەبوونا ژێرخانەكا ب هێز، كو ئینتەرنێتەكا جێگیر و پلاتفۆرمێن فێركرنێ یێن كارا و راهێنانا بەردەوام بۆ كادرێن پەروەردەیى بخۆڤە بگریت، بوویە پێدڤییەكا حەتمى، ب تایبەتى ل دەڤەرەكێ دا كو ب بەردەوام یا پێشبینى كریه تووشى ههر رەوشەکا نەجێگیر ببیت.
ژ لایەكێ دیڤە، مرۆڤ نەشێت هندەك دەنگێن دژى خواندنا ئەلكتڕۆنى پشتگوھـ باڤێژیت، یێن كو داخوازا بەردەوامبوونا خواندنا ناڤ پۆلان دكەن. ئەڤە دیتنەكا لۆژیكى یە، چونكى خواندنا د ناڤ پۆلان دا ژینگەهەكا پەروەردەیى و جڤاكى دابین دكەت كو ناهێتە قەرەبووكرن ب رێكا تابلێتان. لێ ل بەرانبەر دا، ههر بریارهكا بهێته دان دڤَت هزر د (اغلب) زوورینهیێ دا بهێته كرن پێدڤییە دانپێدان ب وێ چەندێ بهێتە كرن كو سروشتێ جڤاكى گوهۆڕین ب سەر دا هاتینە، و خێزانێن ئەڤڕۆ ژمارا زارۆكان هەڤبەر ل گەل سالیێن بۆرى زوور كێمبویه و زووربهیا خێزانان ئیك یان دو یان سێ زارۆكا بتنێ ههنه, ئەڤ چەندە ژى هەستیاریا بەرانبەر هەر مەترسییەكا ل سەر ژیانا وان زێدە دكەت. لڤێرێ نابیت كهسهكێ زارۆكێن وى ژ قویناغێن خواندنێ دهربازبوین بهێت نهرازیبوونا خو دیاربكهت لسهر گرتنا دهرگههێن سازیین خواندنێ. هەركهسهك بلا خۆ بدانیته ل جهێ وان دهیبابان یێن زارۆكێن وان دچنه قوتابخانێ و پاشى بلا بریارێ بدهن.
هەروەسا راوەستاندنا خواندنێ ژ نشكهكێڤه ، ب تایبەتى ل قویناغێن دویماهیا سالا خواندنێ دا، دبیتە ئەگەرێ هندەك زیانێن زانستى كو قەرەبووكرنا وان دبیت یا ب زەحمەت بیت. لێ واقیع ئاماژێ ب وێ چەندێ دكەت كو رێژهیا زوور ژ پڕۆگرامێن خواندنێ هاتینە گوتن، و چهندا مایى دشێن ب شیانێن بهردهست بهێنە ب دویماهی ئینان لڤێرە، نە یا رهوایه كو ژیانا قوتابییان بكەڤیتە د مەترسیێ دا یان بهێتە پاشگوھـ هاڤێژتن تنێ ژ پێخەمەت ب دویماهی ئانینا وێ پشكا مایی یا خواندنێ ب شێوازێ تەقلیدى.
لڤى بابهتى ترس نه لاوازى یە، بەلكو پەرچەكردارەكا مرۆڤى یا سروشتى یە بۆ پاراستنا گیان و باوهریا كومهلگههێ. لێ ئاستەنگا راستەقینە د وێ چەندێ دایە كا دێ چەوا ب رەنگەكێ ژیرانە و ب بەرپرسیاریەتى سەرەدەریێ ل گەل ڤێ قهیرانێ كهین بكێمترین زیان لێ دهرباز ببین. ببیته وانهیهك و ههر ژ ئهڤرۆ بەرهەڤى بهێنه كرن خودێ نهكهت ل سالێن داهاتى قهیرانێن بڤى شێوهیى دووباره ببن.
