لەیلا ئەسکەندەر

​هەررۆژ، کرێکارێن ئاڤاهییان دچنە سەر ئاڤاهییێن بلند، ل سەر سیڤاندەیان هاتنوچوونێ دکەن، بارێن گران هەلدگرن و ژیانا خۆ دکەنە قوربان، دا کو ئاسۆیێن باژێری ئاڤا بکەن و خەلکەک پێ دمینیتە مەندەهوش. باژێر شانازییێ ب تاوەرێن مۆدێرن، پرۆژەیێن شاهانە و پێشکەفتنا بلەز دبەن، لێ گەلەک کێم-کەس هەنە هزرا وان کرێکاران بکەن یێن ل سەر وان بلنداهییان رادوەستن؛ ئەوێن ژیانا وان ب حەبل، داربەند و سیستەمێن پاراستنێ -یێن جاران لاواز- و پشتگوههاڤێتی ڤە هاتییە گرێدان!

​ل پشت هەر ئاڤاهییەکی، مرۆڤەک یێ هەیی بزاڤا مان و ژیانێ دکەت

​کرێکارێن ئاڤاهییان مرۆڤن، نە ئامرازن. ئەو بابن، کوڕن، برانە و هه‌ڤژینن. گەلەک ژ وان گوند، باژێر و خێزانێن خۆ ل پشت خۆ دهێلن، چونکی ل دەڤەرێن وان چو کار نینن. ئەو بەرەڤ باژێرێن غەریب و غوربەتێ گەشتێ دکەن و ل دویڤ کارەکی دگەڕن، دا کو پارییەکێ حەلال بۆ وان مرۆڤان دابین بکەن یێن ل مال چاڤەرێی زڤرینا وان.

​ئەو د ژوورێن قەرەبالغ، پەناگەهێن دەمکی یان دناڤ ئاڤاهییێن کاڤل دا دنڤن. ئەو بەری رۆژهەلاتنێ رادبن و رۆژێن درێژ ل بن تیشکا گەرمەکا دژوار، ب ماندیبوون و مەترسییەکا بەردەوام دەرباز دکەن. پترییا وان نە ژبەر حەزکرنا وان بۆ مەترسییێ ڤان کاران دکەن، ئەو کار دکەن چونکی هەژارییێ چو بژاردەیێن دی بۆ وان نەهێلاینە.

​ئەو چەندا ڤێ راستییێ مەترسیدارتر لێ دکەت ئەوە کو گەلەک کرێکار بێ-راهێنان (التدریب) یان فێربوونەکا گونجایی دچنە دناڤ کارێ ئاڤاهییان دا. مرۆڤەک کو جاران د بیاڤێ چاندنێ، ڤەگوهاستنێ یان د دوکانەکا بچویک دا کار دکر، ژ نیشکەکێ ڤە و د شەڤ و رۆژەکێ دا دبیتە کرێکارێ ئاڤاهییێن بلند، چونکی ئەڤە ئێکانە دەرامەتێ هەیی یە. لێ دیسان ژی، پیشەسازییا ئاڤاهییان ئێک ژ مەترسیدارترین کارانە ل جیهانێ. ئێک شاشی ل وان بلنداهییان نە شاشییەکا بچویکە، رەنگە د چەند چرکەیەکان دا رامانا مرنێ بدەت. ئەڤە یە دبیتە ئەگەر کو نابیت چو جاران پاراستنا کرێکاران وەک تشتەکێ دلخوازی (ئختیاری) بهێتە دیتن.

کرێکارەک ل سەر ئاڤاهییەکێ 10 قاتی یێ راوەستیایی بیت، نابیت چو جاران د وێ گۆمانێ دا بیت کا ئەرێ ژیانا وی کێمترە ژ دەم یان قازانجێ کۆمپانییەکێ یان نە. پاراستن نە داهێنانەکا خۆشگوزارانییێ یە، ئەو سنۆرێ دناڤبەرا زڤرینا کرێکارەکی یە بۆ مال ب ساخی، یان ڤەنەگەریانا وی یە بۆ هەتا- هەتایێ.

​پا کی ژ پاراستنا کرێکارێن ئاڤاهییان بەرپرسە؟

​گەلەک کەس بتنێ ل وی دەمی شیرەتان دکەن و دوپاتییێ ل خۆپاراستنێ دکەن ل دەما رویدان چێدبن، ئەو دبێژن: پێدڤیبوو کرێکار هشیارتر با. لێ راستی گەلەک ژ هندێ کویرتر و گرانترە. بەرپرسیاریەت یا ل سەر ملێن کرێکاران کو دویڤچوونا رێکارێن خۆپاراستنێ بکەن و کەرەستەیێن سلامەتییێ ب دروستی بکاربئینن. لێ بەرپرسیاریەت ل وێرێ راناوەستیت. پێدڤییە رۆژانە رێڤەبەر جهان پشکنین بکەن و کارێن دویر ژ خۆپارێزییێ ئێکسەر رابگرن.  پێدڤییە سەرپەرشتیار پشتراست ببن کو بەری کرێکار بۆ ناڤا رەوشێن مەترسیدار بهێنە هنارتن، ب دروستی راهێنان پێ هاتبنە کرن. پێدڤییە خودانێن کۆمپانییان داربەندێن ئەمین، سیستەمێن حەبلێن بهێز، کولاڤێن پاراستنێ، کەرەستەیێن پاراستنێ، تۆرێن سلامەتییێ و رێکارێن ڤێراگەهشتنێ یێن بلەز دابین بکەن. یا ژ هەمییێ گرنگتر، پێدڤییە کۆمپانی رابوەستن و ئێدی ب وی چاڤی تەماشە نەکەن کو خۆپاراستن خەرجییەکا زێدە و نەپێدڤی یە. نابیت چو جاران ژیانا کرێکارەکی ژ بهایێ کەرەستەیێن پاراستنێ یێن گونجایی ئەرزانتر بیت.

​نابیت چو جاران کرێکار بۆ سەر پرۆژەیێن ئاڤاهییێن بلند یێن مەترسیدار بێ-راهێنانەکا گونجایی بهێنە هنارتن. پێدڤییە رۆژانە پشکنین بۆ داربەندان بهێنە کرن و هەردەم حەبلێن سلامەتییێ ب دروستی بهێنە گرێدان. پێدڤییە د رەوشێن سەقایێ مەترسیدار دا ئێکسەر کار بهێتە راگرتن. پێدڤییە مۆلەتا بێهنڤەدانێ بدەنە کرێکارێن ماندی. دیسان پێدڤییە کرێکار هەست ب ئێمناهییێ بکەن دەما دەنگێ خۆ ل سەر رەوشێن مەترسیدار بلند دکەن و ترسا ژدەستدانا کاری ل نک وان نەبیت. لێ د گەلەک جهێن کاری دا، ترس و هەژاری دەنگێ مرۆڤان بێدەنگ دکەن.

​مافێ هندەک کرێکاران یێ کێمە. هندەک ژ وان هەیاما چەندین مەهان چاڤەرێی مووچەیێن خۆ نە. هندەک ژ وان رەوشێن مەترسیدار قەبویل دکەن چونکی شیانا بێکارییێ نینە. هندەکێن دی بێدەنگ دبن چونکی ئەو ژ جهێن دویر هاتینە و دترسن ڤەگەرنە ناڤا خێزانێن خۆ بێی کو پارەیەک ب دەست وان بکەڤیت. هەژاری کرێکاران نەچار دکەت دناڤبەرا مەترسییێ و مرنێ دا، مانێ هەلبژێرن.

​ئەڤە نە ئازادییە، ئەڤە بێهیڤیبوون و بێ-ئۆمێدی یە

​د دەمەکی دا، تاوەر بەردەوام بەرەڤ ئاسمانی بلند دبن، کۆمپانی قازانجی دکەن، وەبەرهێنەر ئاهەنگان دگێڕن، باژێرڤانی پرۆژەیان وەک هێمایێن پێشکەفتنێ نیشان ددەن. لێ نەتەوەیەک نەشێت ب دروستی بێژیتە خۆ نەتەوەیەکا پێشکەفتی دەما ئەو مرۆڤێن پاشەرۆژا وی ئاڤا دکەن ماندی ببن، ب دروستی نەهێنە پاراستن و هەررۆژ ژیانا وان د مەترسییێ دابیت. هێزا راستەقینە یا وەلاتی ب بلنداهییا ئاڤاهییێن وی ناهێتە پیڤانەکرن، ئەو ب هندێ دهێتە پیڤان کا چەوا بەرگرییێ ژ وان مرۆڤان دکەت یێن وی ئاڤا دکەن. حکومەت و دەستهەلاتدارێن کاری ژی بەرپرسیاریەتییێ هەلدگرن. پێدڤییە یاسایێن پاراستنێ ب جددی بهێنە بجهئینان و پشکنین د توند بن. پێدڤییە ئەو کۆمپانییێن پاراستنا کرێکاران پشتگوهـدهاڤێژن، رویبروی سزایێن راستەقینە ببن. ژیانا مرۆڤان وەک ئامرازێن هاڤێتی ناهێتە دیتن کو بتنێ بشێی ل شوینا وان چەند کەسەکێن دی بهێنە دیتن پشتی کارەسات رویددەت!

​ل پشت هەر کرێکارەکی ئاڤاهی، خێزانەک یا هەیی چاڤەرێی زڤرینا وی یا ب سلامەتی یە بۆ مال. دایکەک چاڤەرێی تەلەفۆنا کوڕێ خۆ یە. زارۆکەک چاڤەرێی بابێ خۆ یە کو د دەرگەهی را بهێتە ژوور. هەڤژینەک چاڤەرێ یە و دوعایان دکەت کو ئەو مرۆڤێ حەزژێ دکەت ژ رۆژەکا دی یا مەترسیدار ل سەر کاری رزگار ببیت.

​کرێکارێن ئاڤاهییێن باژێرێن مە ب دەستێن خۆ، ب خوها خۆ، و جاران ژی ب خوینا خۆ ئاڤا دکەن. کێمترین تشت کو جڤاک بشێت پێشکێش بکەت ئەوە وان ب کەرامەت، دادپەروەری و سلامەتییەکا گونجایی بپارێزیت. چونکی چو ئاڤاهی، چو پرۆژە و چو کۆژمێن پارەیی چو جاران ژ ژیانا مرۆڤی ب بهاتر نینن.