گاڤ

گەشتا ئەورۆپا یا کو ل ڤێ دویماهییێ ژ ئالییێ مەزلووم عەبدی فەرماندەیێ گشتی یێ هەسەدێ ڤە هاتیەکرن، دوبارە دەرگەهێ گۆتوبێژان ل دۆر ئاراستەیێ پەیوەندییێن دناڤبەرا هەسەدێ و حکومەتا سووریێ دا ڤەکر. ئەڤ چەندە ژی د دەمەکی دا دهێت کو بجهئینانا چەندین خالێن رێککەفتنا تێکهەلبوونێ (اندماج) سستبوویە، ب تایبەتی ل ژێر سیبەرا وێ جوداهییا دناڤبەرا ئەولەویاتێن هەردو ئالییان دا هەیی دەربارەیی پێکهاتەیا سەربازی، رادەستکرنا چەکێ گران و میکانزمێن سەپاندنا دەستهەلاتا تەمام یا سازییێن دەولەتێ ل دەڤەرێن باکور و رۆژهەلاتا سووریێ.

ئەڤ سەرەدانە چەندین پرسیاران دروست دکەت کو پترن ژ بەرنامەیێ وان کۆمبوونێن عەبدی ل چەندین پایتەختێن ئەورۆپا کرین، کو ئاماژەیێن ڤێ لڤینا وی یا دەرڤە د ڤێ قویناغێ دا بخۆڤەبگریت، ب تایبەتی کو وی چو پۆستێن فەرمی دناڤ سازییێن دەولەتا سووریێ دا وەرنەگرتینە، بەلکو ئەو وەک فەرماندەیێ هەسەدێ لڤینان دکەت، کو دهێتە چاڤەرێکرن بەرەڤ تێکهەلبوونا ل گەل حکومەتا سووریێ بچیت، نەک بەرەڤ ئاراستەیەکێ پەرەلێل وان گاڤان بهاڤێژیت.

هەروەسا ئەڤ گەشتە پرسیارەکا دی ژی ل دۆر پالدەرێن ئەورۆپا بۆ بەردەوامییا ڤەبوونێ دەربارەیی سەرکرداتییا هەسەدێ دروست دکەت ل ژێر سیبەرا هەبوونا حکومەتەکا نوی یا سووری و سنۆرێن ڤێ ڤەبوونێ، ئەرێ بەردەوامییا شەرتانێیا سیاسی یا ل سەر هەسەدێ نیشان ددەت یان بزاڤەکە بۆ پاراستنا کەرەستەیێن کارتێکرنێ د ئاراستەیێ چارەسەرییا قەیرانا سووریێ دا ب رێیا کارتێن فشارێ دژی حکومەتا سووری؟

ل سەر ڤی بنیاتی، ئەڤ راپۆرتە بزاڤان دکەت لێکۆلینا وی چارچۆڤەیی بکەت یا کو گەشتا مەزلووم عەبدی بۆ ئەورۆپا تێدا هاتی و ئارمانج و نامەیێن وێ سەرەدانێ ڤەدخوینیت و راددەیێ پەیوەندییا وێ ب سستبوونا بجهئینانا رێککەفتنا تێکهەلبوونێ دیار بکەت. هەروەسا ئەرێ ئەڤە بزاڤەکە بۆ باشترکرنا مەرجێن دانوستاندنێ ل گەل دیمەشقێ یان بزاڤەکە بۆ دوبارە-کاراکرنا پشتەڤانییا ئەورۆپا بۆ هەسەدێ وەک کارتەکا فشارێ د قویناغا دوبارە-دارێشتنا هەڤسەنگییان ل باکور و رۆژهەلاتا سووریێ دا.

ئێک: پاشخانە و پێشهاتەیێن دەمی یێن گەشتا مەزلووم عەبدی

گەشتا ئەورۆپا یا ل ڤێ دویماهییێ یا مەزلووم عەبدی فەرماندەیێ هەسەدێ، د چارچۆڤەیەکێ سیاسی و ئەمنی یێ تژی-فشار دا هات، کو گرێدایە ب سستبوونا بجهئینانا هندەک خالێن تێکهەلبوونێ دناڤبەرا هەسەدێ و حکومەتا سووریێ دا و مانا دۆسیەیێن سەرەکی وەک خۆ بێی کو بهێنە ئێکئالیکرن، د سەر وان هەمییان دا رەوشا هێزێن سەربازی، سازییێن "رێڤەبەریا خۆسەر"، دەرگەھێن سنۆری و ژێدەرێن پەترۆلێ و رێکئێخستنا ئاسایشا ناڤخۆیی ل باکور و رۆژهەلاتا سووریێ. ژ بەر هندێ، ئەڤ گەشتە دبیت د چارچۆڤەیێ بزاڤێن دەستوەردانا ئالییێن دەرڤە یێن کارتێکەر د دانوستاندنێن دەربارەیی پاشەرۆژا هەسەدێ و پێگەهێ وێ د پێکهاتا نوی یا دەولەتا سووریێ دا ڤەخواندنەک بۆ بهێتەکرن.

پاشخانەیا ئێکسەر یا ڤێ گەشتێ ژ هەولێرێ دەستپێکر، دەما کو عەبدی ل 16ێ خزیرانا 2026ێ ل گەل نێچیرڤان بارزانی سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ و نوینەرێ تایبەت یێ سەرۆکێ ئەمریکا بۆ سووریێ و ئیراقێ تۆم باراکی کۆمبوویی. ئەڤ کۆمبوونە؛ نە ل دیمەشقێ و نە ژی ل چو دەڤەرەکا یا ل ژێر کۆنترۆلا هەسەدێ هاتەبرێڤەبرن، بەلکو ل هەولێرێ هاتە برێڤەبرن؛ ئەڤ چەندە دیار دکەت کو هەرێما کوردستانێ رۆلێ ناڤەندەکا ناڤبەینکار دناڤبەرا ئالییان دا دگێرێت. هەروەسا پشکداربوونا باراکی رەهەندەکێ ئەمریکی یێ ئێکسەر دا کۆمبوونێ، ب تایبەتی کو واشنتۆن هێشتا ئالییێ هەرە-کاریگەرە ل سەر لێکدانێن هەسەدێ و ئاستێ لئێکتێگەهشتنێن دناڤبەرا وێ و حکومەتا سووریێ دا.

ل گۆرەیی راگەهاندنا فەرمی، د کۆمبوونا هەولێرێ دا بەحس ل پێشهاتێن سیاسی و ئەمنی ل سووریێ و دەڤەرێ و رێکێن پشتەڤانیکرنا سەقامگیری و دیالۆگێ هاتەکرن، سەرباری هەماهەنگییا دناڤبەرا کوردان و دیمەشقێ دا. ل گۆرەیی گۆتنا مەزلووم عەبدی، دۆسیەیا تێکهەلکرنا هێزێن هەسەدێ و سازییێن رێڤەبەرییا خۆسەر دناڤ سازییێن

حکومەتا سووریێ دا ل سەرێ رێزبەندییا گۆتوبێژان بوو، هەڤدەم دویڤچوونا بجهئینانا رێککەفتنان، پشتەڤانیکرنا بزاڤێن شەڕێ دژی تیرۆرێ و پشتەڤانی بۆ چارەسەرییەکا سیاسی یا گشتگیر کو پشکدارییا هەمی پێکهاتەیان د پاشەرۆژا سووریێ دا مسۆگەر بکەت هاتەکرن. ئەڤ چەندە رامانا هندێ ددەت کو کۆمبوون ژ پرۆسەیا تێکهەلبوونێ یا جودا نەبوو، بەلکو دناڤ دۆریانا گۆتوبێژان دا بوو ل سەر میکانزم، سنۆر و گەرەنتییێن وێ.

رۆژەکێ پشتی کۆمبوونا هەولێرێ، عەبدی بەرەڤ ئەورۆپا ب رێکەفت و رۆما ئێکەم وێستگەها گەشتێ بوو ل 17ێ خزیرانێ، ب یاوەرییا ئیلهام ئەحمەد، هەڤسەرۆکا فەرمانگەها پەیوەندییێن دەرڤە ل رێڤەبەرییا خۆسەر. بەحس ل کۆمبوونا ل گەل بەرپرسێن ئەورۆپا، گۆتوبێژا دۆسیەیا سووری و پێشهاتێن ئەمنی ل دەڤەرێ هاتەکرن، ب تایبەتی مژارا ئاراستەیێ تێکهەلبوونا هەسەدێ دناڤ سازییێن دەولەتا سووریێ دا.

ل فڕەنسا ژی، ژێدەرێن کوردی و راگەهاندنێ بەحس ل کۆمبوونا ل گەل بەرپرسێن وەزارەتا دەرڤە یا فڕەنسا دناڤ کۆچکا ئیلیزێ دا کر، بێی کو چو بەیاننامەکا فەرمی و بەرفرەهـ یا فڕەنسی ل سەر جۆرێ ڤان کۆمبوونان یان ئاستێ وان بهێتەبەلاڤکرن. وێستگەها پاریس گرنگییەکا تایبەت هەیە ژبەر کو فڕەنسا د سالێن دەربازبوویی دا گرنگییەکا دیار و ئاشکرا دابوو دۆسیەیا هەسەدێ و باکور و رۆژهەلاتا سووریێ؛ ئەڤجا چ ژ دەرگەهێ شەڕێ دژی رێکخراوا داعش یان ژ دەرگەهێ پرسا کوردی یان ژی ژ قولاچکا هەبوونا وێ یا سیاسی د دۆسیەیا سووریێ دا.

پاشی، ئەڤ گەشتە بەرفرەهـبوو دا کو بەلجیکا و هۆلەندا ژی بخۆڤەبگریت، ل گۆرەیی وێ چەندێ یا کو ژێدەرێن نێزیک ل رێڤەبەرییا خۆسەر ڤەگوهاستی، بەری کو عەبدی و ئیلهام ئەحمەد ئێڤارییا رۆژا سێشەمبییێ 23ێ خزیرانێ ڤەگەرنە سووریێ پشتی گەشتەکا نێزیکی حەفتییەکێ ڤەکێشایی.

دو: ئارمانجێن هەسەدێ ژ گەشتا ئەورۆپا

ئەڤ وێستگەهە ئاماژەیێ ب هندێ دکەت کو گەشت زێدەتر نێزیکی گەشتەکا پەیوەندییێن سیاسی بوو ب ئارمانجا دوبارە-کاراکرنا کەنالێن ئەورۆپی یێن کو هەسەدێ د سالێن شەڕێ دژی رێکخراوا داعشێ دا ئاڤاکرین و بزاڤەک بوو بۆ بکارئینانا وان ل قویناغا پشتی رێککەفتنا ل گەل دیمەشقێ.

سەرباری وێ گۆتارا فەرمی یا ژ ئالییێ هەسەدێ و رێڤەبەرییا خۆسەرڤە هاتیەبەلاڤکرن، گەشتا ئەورۆپا د چارچۆڤەیێ دویڤچوونا پێشهاتێن سووریێ، پشتەڤانیکرنا دیالۆگا ل گەل حکومەتا سووریێ و بهێزکرنا سەقامگیرییێ دا پێشکێشکر، لێ دەم و چارچۆڤەیێ تێدا هاتی ئاماژەیێ ب هندێ دکەن کو ئارمانجێن گەلەک-بەرفرەهتر ژ ب رێڤەبرنا کۆمبوونێن سیاسی یێن ئاسایی بخۆڤەگرتبوون. ئەڤ گەشتە پشتی کۆمبوونا هەولێرێ هات ئەوا کو مەزلووم عەبدی ل گەل نێچیرڤان بارزانی سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ و تۆم باراک نوینەرێ سەرۆکێ ئەمریکا کۆمکری، د قویناغەکێ دا کو پرۆسەیا بجهئینانا تێکهەلبوونێ سستییێ بخۆڤەدبینیت و ناکۆکیییێن بەردەوام ل سەر دۆسیەیێن هەرە-هەستیار دناڤبەرا دیمەشق وهەسەدێ دا هەنە.

ب رێیا ڤەخواندنا تەمام یا داتا و زانیارییان، مرۆڤ دشێت د ڤێ گەشتێ دا بگەهیتە سێ ئارمانجێن سەرەکی:

● ب رێڤەبرنا پرۆسەیا تێکهەلبوونێ و باشترکرنا مەرجێن دانوستاندنێ ل گەل دیمەشقێ: یا دیارە کو ئارمانجا هەرە-ئێکسەر یا گەشتێ ب رێڤەبرنا قویناغا دانوستاندنێ ل گەل حکومەتا سووریێ ژ پێگەهەکی بهێزتر بخۆڤەدگرت، نەکو دەرکەفتن ژێ یان راوەستاندنا وێ. چونکی ژ دەما راگەهاندنا رێککەفتنا دناڤبەرا هەردو ئالییان دا، جوداهییێن دیار و ئاشکرا ل سەر میکانزمێن بجهئینانێ سەرێ خۆ هەلدان، ب تایبەتی دەربارەیی پاشەرۆژا هێزێن سەربازی، سازییێن ئەمنی و رێڤەبەرییا ناڤخۆیی. ل ژێر سیبەرا نەبوونا چو پێشڤەچوونەکا دیار دڤان دۆسیەیان دا، یا دیارە کو هەسەدە بزاڤان دکەت پەیوەندییێن خۆ یێن ئەورۆپی بۆ بدەستڤەئینانا پشتەڤانییا سیاسی بکاربئینیت دا کو دەلیڤەکا بەرفرەهتر د دانوستاندنێ دا پێشکێشی وێ بکەت یان ل سەر کێمترین-ئاست گەرەنتییێن ناڤدەولەتی بۆ خۆ دابین بکەت کو هاریکارییا وێ بکەن بۆ رویبرویبوونا وان ئەو فشارێن کو ئارمانج ژێ بلەزکرنا پرۆسەیا تێکهەلبوونێیە ل گۆرەیی رێککەفتنا دویماهییێ ئەوا ب چاڤدێرییا ئەمریکا ل 29ێ کانوونا دویێ یا دەربازبوویی هاتیەکرن. هۆسا دیارناکەت کو مەبەست ژ ڤان گەرەنتییان گوهۆرینا رۆلێ ئەورۆپا بیت ب رۆلێ ئەمریکا؛ چونکی واشنتۆن هێشتا ئالییێ هەرە-کاریگەرە د ڤێ دۆسیەیێ دا، بەلکو بەرفرەهکرنا بازنەیێ ئالییێن ناڤدەولەتییە کو گرنگییێ ب ئاراستەیێ تێکهەلبوونێ ددەن، دا کو هەر تێگەهشتنەکا دویماهییێ وان داخوازییان ل بەرچاڤبگریت کو ژ ئالییێ هەسەدێڤە دهێنەپێشکێشکرن.

● پاراستنا مەزنترین رێژەیا دەستکەڤت و هەژموونا سەربازی و کارگێری: ئارمانجا دویێ ب رەنگەکێ ئێکسەر گرێدایی وێ رەوشا مەیدانییە یا کو ل باکور و رۆژهەلاتا سووریێ هەیی؛ چونکی سەرباری پێشڤەچوونا ئاراستەیێ لئێکتێگەهشتنا ل گەل دیمەشقێ د بابەتێن وەک خواندنا قوتابییان، ئاوارە و ڤەگەریانا هندەک سازییێن فەرمی دا، لێ هەسەدە هێشتا گرنگترین کەرەستەیێن هێزا خۆ دپارێزیت، ئەڤجا چ ب رێیا پێکهاتەیا خۆ یا سەربازی و چەکێ خۆ یێ گران کو هێشتا رادەستنەکریە یان ژی کۆنترۆلا وێ ل سەر چەندین سازییێن خۆجی، یان ژی بەردەوامییا وێ ل سەر ب رێڤەبرنا دەرگەهێ سنۆری یێ سێمالکا ل گەل ئیراقێ کو دکەڤیتە زاخۆ، ل دۆر ڤێ چەندێ ژی ل مەها شوباتا ئەڤ سالە مەزلووم عەبدی راگەهاند، سازییێن رێڤەبەرییا خۆسەر دێ ل سەر کارێ خۆ بەردەوام بن لێ دێ گوهۆرین د پێکهاتەیا وان دا هێتەکرن و ب حکومەتێ ڤە هێنەگرێدان و دێ دەرگەهێ سێمالکا وەک خۆ مینیت، لێ دێ ئۆفیسەک بۆ حکومەتێ لێ هێتەڤەکرن و دێ سەرپەرشتییا کاروباران کەت. ژ بەر ڤێ چەندێ، مرۆڤ دشێت تەماشەیی ڤێ گەشتێ بکەت وەک پشکەک ژ بزاڤا قایلکرنا پایتەختێن ئەورۆپا ب گرنگییا پاراستنا هەسەدێ بۆ هندەک ژ ڤان کارتان هەتا بدەستڤەئینانا دەستکەفتێن سیاسی کو هەردەم داخوازا وان کریە، نەمەرکەزییەت وەک نموونە، ل شوینا چوونەناڤا پرۆسەیەیا هەلوەشاندنا گشتگیر دا. ئەڤ ئارمانجە گرنگییەکا زێدەتر بدەستڤەدئینیت ل ژێر سیبەرا وێ یا کو ڤێ دویماهییێ هاتیەبەلاڤکرن دەربارەیی پرۆژەیێ دوبارە-رێکئێخستنا سوپایێ سووریێ د چارچۆڤەیێ پێنج فەیلەقێن سەربازی دا کو فرقەیێن سەربازی یێن بەلاڤبوویی ل پارێزگەهان بخۆڤەبگریت. ئەڤ چەندە رامانا دەربازبوونێ ددەت ژ ڤەحەواندنا پێکهاتەیێن پێشتر بەرەڤ تێکهەلبوونا وان یا تەمام دناڤ پێکهاتەیەکێ سەربازی یێ ئێکگرتی دا کو رێ نادەت چو هێزەک تایبەتمەندییا خۆ یا رێکخراوەیی یان فەرماندەیی بپارێزیت. ئەگەر ئەڤ رێکخستنە بچیتە قویناغا بجهئینانێ، ئەڤ چەندە دێ گۆرەپانا مانۆرێ ل بەرسینگێ هەسەدێ بەرتەنگ کەت، چونکی بابەت بتنێ تێکهەلکرنا چەکدارێن وێ د سوپایی دا نابیت، بەلکو دێ درێژ بیت بۆ ب دویماهیئینانا هەر گرۆپەکێ سەربازی یێ سەربخۆ دناڤ سازییا سەربازی دا، کو داخوازییا پاراستنا فەرماندەیی یان پێکهاتەیەکێ تایبەت زەحمەتتر دکەت ب هەڤبەری ل گەل قویناغێن پێشتر.

● دوبارە-دیارکرنا پێگەهێ ناڤدەولەتی و رێگریکرن ل بەرتەنگبوونا دۆسیەیێ د دانوستاندنا دو قۆلی دا: ئارمانجا سێیێ، خۆ د دوبارە-کاراکرنا هەبوونا ناڤدەولەتی یا هەسەدێ دا دبینیت پشتی گوهۆرین ب سەر وێ ژینگەها سیاسی دا هاتی یا وێ د سالێن دەربازبوویی دا هاتنوچوون تێدا دکر. چونکی کەڤتنا رژێما پێشتر و ڤەکرنا دەرگەهێ حکومەتا نوی یا سووریێ ل هەمبەر جیهانێ بوویە ئەگەرێ ڤەگوهاستنا پشکەکا مەزن یا گرنگیدانا ناڤدەولەتی بەرەڤ حکومەتا سووریێ، ئەڤ چەندە ژی بوویە ئەگەرێ کێمبوونا پێگەهێ سەرەکی یێ هەسەدێ د حساباتێن رۆژئاڤایی دا ب هەڤبەری ل گەل وان سالێن کو تێدا هەڤپشکا ناڤخۆیی یا هەرە-دیار یا هەڤپەیمانییا ناڤدەولەتی بوو د شەڕێ دژی رێکخراوا داعش دا. د ڤی چارچۆڤەیی دا، ئەڤ گەشتە وەک بزاڤەک بۆ پشتراستکرنا هندێ دیاردبیت کو پاشەرۆژا باکور و رۆژهەلاتا سووریێ نابیت د تێگەهشتنەکا دو قۆلی دا دناڤبەرا دیمەشق و هەسەدێ دا بهێتە کورتکرن، بەلکو هێشتا ئەو دۆسیەیەکە کو ئالییێ ناڤدەولەتی گرنگییێ پێ ددەن، ب تایبەتی دەولەتێن ئەورۆپا کو د سالێن دەربازبوویی دا پەیوەندییێن سیاسی و ئەمنی ل گەل هەسەدێ دروستکرینە. هەروەسا هندەک چاڤدێر هۆسا دبینن کو ئەڤ گەشتە دبیت گرێدایی دوبارە-دیارکرنا پێگەهێ هەسەدێ بیت د دۆسیەیا پەیوەندییێن دەرڤە دا، ب تایبەتی پشتی پێکئینانا تیمێ نوی یێ وەزارەتا دەرڤە یا سووریێ بێی نوینەرایەتییەکا سەر ب وێ ڤە. ل سەر ڤی بنیاتی، دبیت ئەڤ سەرەدانە د چارچۆڤەیێ بزاڤەکێ دا بهێتەڤەخواندن بۆ پاراستنا کەنالێن پەیوەندییا ناڤدەولەتی کو هەسەدێ د سالێن دەربازبوویی دا ئاڤاکربوون و سەلماندنا بەردەوامییا هەبوونا وێ د دۆسیەیا دەرڤە دا، سەرباری ڤەگوهاستنا ڤی رۆلی ب رەنگەکێ پلەبەند بەرەڤ سازییێن دەولەتا سووریێ.

سێ: حکومەتا سووریێ چەوا تەماشەیی ڤێ سەرەدانێ دکەت؟

نەبوونا رۆناهییێ ل سەر ئاستێ پێشوازییا فەرمی بۆ عەبدی، ئاماژەیێ ب سنۆردارییا لڤینێن ئەورۆپا دکەت و حەزا پایتەختێن پەیوەندیدار هۆسا دیارنەبیت کو ئەوان سیفەتێ نوینەراتییا پەرەلێل ل گەل دەولەتا سووریێ دایە عەبدی؛ لێ ئەڤ چەندە وێ پەیامێ راناگەهینیت کو ئەڤ کۆمبوونە بۆ حکومەتا سووریێ د بێ پەیامبوون، ب تایبەتی د مژارا شیانێن پشتەڤانیکرنا ئالییەکی دا کو هێشتا کۆنترۆلا هندەک دەڤەران ل باکور و رۆژهەلاتی وەلاتی دکەت.

پێشتر ژی عەبدی وەک فەرماندەیێ هەسەدێ سەرەدانا ئەورۆپا کربوو، لێ ئەڤ گەشتا نوی ژ رویێ چارچۆڤەیی ڤە ژ یێن پێشتر جودایە؛ چونکی پشتی گوهۆرینا ئاراستەیێ گۆتوبێژان ژ رەوایەتیدانا هەسەدێ وەک هەڤپشکەک د شەڕێ دژی تیرۆرێ دا بەرەڤ پاشەرۆژا وێ وەک هێزەک کو پێدڤییە تێکهەل ببیت و دناڤ سازییێن سووری دا بیت.

ئەڤ گەشتە چەندین پرسیاران دناڤ بازنەیێن سووری دا ل دۆر سیفەتێ عەبدی د ڤان کۆمبوونان دا دروست دکەت. ژێدەرەکی د وەزارەتا دەرڤە یا سووریێ دا دازانین کو "ئەڤ گەشتە ب هەماهەنگییا ل گەل حکومەتا سووریێ نەهاتیەکرن و وەزارەتا دەرڤە یا سووریێ ب ئەرێنی تەماشەناکەت". ئەڤ هەلویستە جوداهییەکێ ل گەل گەشتا پێشتر نیشان ددەت کو تێدا عەبدی و ئیلهام ئەحمەد ل گەل شەیبانی د کۆنفرانسا میونشن دا بوون. دبیت ئەڤ هەلویستێ فەرمی بۆ هندێ بزڤریت کو عەبدی چو پۆستەکێ فەرمی د حکومەتا سووریێ دا نینە و ب ناڤێ سازییێن دەولەتێ گاڤان ناهاڤێژیت، د دەمەکی دا کو هەسەدە ڤێ گەشتێ وەک پشکەک ژ دویڤچوونا دۆسیەیا تێکهەلبوونێ و سەقامگیرییێ پێشکێش دکەت، سەرباری کو ئەو دەولەتە ب رەنگەکێ ئێکسەر پەیوەندیدار ب وی ئاراستەییڤە نینن. ئەڤ چەندە وێ رامانێ نادەت کو دبیت دیمەشق تەماشەیی ڤێ سەرەدانێ بکەت وەک بزاڤەک بۆ ب رێڤەبرنا دانوستاندنەکا دەرەکی یا پەرەلێل یان داخوازکرنا پشتەڤانییا ئەورۆپا بۆ باشترکرنا مەرجێن دانوستاندنێ، ب تایبەتی ل گەل بەردەوامییا کۆنترۆلا هەسەدێ ل سەر سازی و ژێدەرێن دەڤەرێن ل ژێر هەژموونا وێ و بجهنەئینانا دۆسیەیێن گرێدایی چەکێ گران، بیرێن پەترۆلێ و دەرگەهێن سنۆری.

ب رەنگەکێ گشتی و سەرباری بزاڤێن هەسەدێ بۆ دەرکەفتنێ ب رەنگەکێ بهێزتر ل هەمبەر حکومەتا سووریێ ب رێیا بکارئینانا وان کارتێن سیاسی و ناڤدەولەتی یێن کو د دەستی دا ماین، لێ شیانێن ڤێ گەشتێ بۆ دروستکرنا گوهۆرینەکا رھ و ریشالی د تەرازییا هێزێ دا د سنۆردار دمینن؛ چونکی بریارا هەرە-کاریگەر د پاشەرۆژا ڤێ دۆسیەیێ دا هێشتا د دەستێ ویلایەتێن ئێکگرتی یێن ئەمریکا دایە، د دەمەکی دا کو رۆلێ ئەورۆپا هەتا نوکە بتنێ پێشکێشکرنا پشتەڤانییا سیاسییە کو دشیاندایە پێگەهێ هەسەدێ د دانوستاندنان دا بهێزبکەت بێی کو ب تنێ بشێت ئاراستەیێ چارەسەرییێ بگوهۆریت.

لێ سنۆردارییا رۆلێ ئەورۆپا رامانا پشتگوههاڤێتنا بزاڤێن هەسەدێ بۆ دروستکرنا پەیوەندییێن دەرەکی نادەت و نە ژی کێمکرنا مەترسییێن بکارئینانا ئالییێن ناڤخۆیی ژ ئالییێ هندەک پایتەختێن ئەورۆپاڤە وەک کارتێن فشارێ. چونکی ئەزموونێن عەرەبی یێن نێزیک نیشاندا کو ڤەبوونا دەرەکی ل سەر هێزێن سەربازی یان نیڤ-سەربازی یێن ل دەرڤەیی پێکهاتەیا دەولەتێ، وەک د رەوشا خەلیفە حەفتەر ل لیبیا یان حەمیدتی ل سوودانێ دا، دشیاندایە ببیته ئەگەرێ درێژبوونا ژئێکجودابوونێ و ئالۆزبوونا ئاراستەیێن چارەسەرییێ. ژبەر هندێ، نابیت ئەو چەندە بهێتە پشتگوههاڤێتن کو مەزلووم عەبدی بزاڤان بکەت پەیوەندییێن خۆ یێن ئەورۆپا بکاربئینیت بۆ پاراستنا پێگەهەکێ سیاسی و سەربازی کو هەتا راددەیەکی یێ سەربخۆیە ژ دیمەشقێ، ب رەنگەکی کو دەلیڤەکا بەرفرەهتر بۆ مانۆرێ بدەتێ، تەنانەت ئەگەر دەلیڤەیێن سەرکەفتنا ڤان بزاڤان گرێدایی هەلویستێ ئەمریکا و شیانێن حکومەتا سووریێ بن بۆ تەمامکرنا پرۆسەیا سەپاندنا دەستهەلاتا خۆ ل سەر باکور و رۆژهەلاتێ وەلاتی.

چار: کارتێکرنا هەلویستێ ئەمریکا؛ بۆچی واشنتۆن فشاران ل سەر هەسەدێ بۆ راگەهاندنا هەلوەشاندنا خۆ ناکەت؟

فاکتەرێ ئەمریکا هێشتا یێ هەرە-ئامادەیە د هەر دۆسیەیەکا گرێدایی هەسەدێ دا؛ چونکی کۆمبوونا هەولێرێ ئەوا کو بەری ڤێ گەشتێ هاتیەبرێڤەبرن و تێدا مەزلووم عەبدی ل گەل نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ و نوینەرێ سەرۆکێ ئەمریکا تۆم باراکی کۆمبوویی، نیشاندا کو واشنتۆن هێشتا خلفێن سەرەکی یێن دۆسیەیێ دپارێزیت؛ ئەڤجا چ دەربارەیی پاشەرۆژا هەسەدێ یان ژی ئاراستەیێ تێگەهشتنا ل گەل حکومەتا سووریێ.

د سالێن دەربازبوویی دا، هەبوونا ئەمریکا گرنگترین گەرەنتیکارا ئەمنی و سەربازی یا هەسەدێ بوو، هەروەسا ئالییێ هەرە-کاریگەر بوو ل سەر بریارێن وێ یێن ستراتیژی. ئەڤ چەندە شیانان ددەتە واشنتۆنێ فشارێ د دو ئاراستەیێن پەرەلێل دا دروست بکەت؛ ژ ئالییەکی ڤە، ویلایەتێن ئێکگرتی دشێت هەژموونا خۆ بکاربئینیت بۆ پشتەڤانیکرنا هەسەدێ بەرەڤ هەلوەشاندنا خۆ و تێکدانا پێکهاتەیێن وێ ئەگەر دیت کو رەوشا سیاسی یا گونجایە بۆ بهێزکرنا دەستهەلاتا حکومەتا سووریێ ل سەر باکور و رۆژهەلاتێ وەلاتی. ژ ئالییەکێ دیڤە، واشنتۆنێ ئەو شیانە هەنە ئاراستەیێ ڤێ پرۆسەیێ سست بکەت یان هندەک دۆسیەیێن جودا ئێکئالی بکەت و پاشی بکشێنیت ئەگەر بخوازیت ڤێ چەندێ ب پێشهاتێن ناوچەیی یێن بەرفرەهتر یان دۆسیەیێن دی یێن دانوستاندنێ ڤە گرێبدەت. ب ڤی رەنگی، هەسەدە وەک ئێک ژ کارتێن هەژموونێ دمینیت کو ویلایەتێن ئێکگرتی هێشتا ل ناڤا سووریێ دپارێزیت، ئەوا کو رێ ددەتێ کارتێکرنێ ل سەر پرۆسەیا دوبارە-ئاڤاکرنا دەولەتا سووریێ بکەت و وێ ب حساباتێن ناوچەییڤە گرێبدەت کو دبیت ژ سنۆرێن سووریێ دەربازببن، ب تایبەتی کو ئەمریکا فشارێن مەزن دروست نەکرینە دەربارەیی پشتەڤانیکرنا هەسەدێ بۆ رادەستکرنا چەکێ گران یان راگەهاندنا هەلوەشاندنا خۆ ب رەنگەکێ فەرمی.

ل هەمبەر ڤێ چەندێ، ئەورۆپا کێمتر وەک خودانشیان دیاردبیت بۆ کارتێکرنێ ل سەر پاشەرۆژا ڤێ دۆسیەیێ سەرباری بەردەوامییا گرنگیدانا وێ ب هەسەدێ؛ چونکی ژ دەما شەڕێ دژی رێکخراوا داعش وەرە، چەندین پایتەختێن ئەورۆپا و ل بەری وان هەمییان پاریس، کەنالێن پەیوەندییێ ل گەل  هەسەدێ پاراستینە، ژ بەر رۆلێ وێ د شەڕێ دژی رێکخراوا داعش دا و ب رێڤەبرنا وان کەمپ و زیندانێن کو ب هزاران چەکدارێن بیانی و خێزانێن وان تێدا هەین. لێ ئەڤ گرنگیدانە چو جاران نەبوویە هەژموونەکا مەیدانی یا پەرەلێل ل گەل هەژموونا ئەمریکا، هەروەسا دەولەتێن ئەورۆپا خودانێن هێزێ یان کەرەستەیێن فشارێ نینن کو بشێن رێکئێخستنێن سیاسی یان ئەمنی ل باکور و رۆژهەلاتا سووریێ ب رەنگەکێ سەربخۆ بسەپینن، سەرباری کو ئەو دەولەتە ل دژی چوونەناڤا ناکۆکییان ل گەل تورکیا نینن، ئەوا ب گۆمانڤە تەماشەیی هەر پەیوەندییەکا ئەورۆپی ل گەل پێکهاتەیێن سەر ب پارتییا کرێکارێن کوردستانێ (پەکەکە) ڤە دکەت.

ژ بەر هندێ، تورکیا وەک ئالییێ سێیێ دیاردبیت کو دژی هەر ڤەکرنەکا رۆژئاڤاییە ل گەل هەسەدێ. ئەنقەرە هێشتا "یەکینەیێن پاراستنا گەل (یەپەگە)"، کو ستوینا سەرەکی یا هەسەدێ یە، وەک درێژەپێدەرا پارتییا کرێکارێن کوردستانێ دبینیت، هەر چارەسەرییەکا بەردەوام ل باکور و رۆژهەلاتا سووریێ ب چارەکرنا ڤێ پەیوەندییێ ڤە گرێدددەت. تورکیا ب رەنگەکێ بەرچاڤ لێدوانێن خۆ ل دژی هەسەدێ کێمکرینە ژ دەستپێکرنا پرۆسەیا تێکهەلبوونێ وەرە، وەک ئاماژەیەک بۆ رازەمەندییا خۆ ژ ڤێ پرۆسەیێ سەرباری سستبوونا ئاراستەیی. رەجەب تەییب ئەردۆگان سەرۆکێ تورکیا ل ڤێ دویماهییێ گۆت: رەوشا ل باکورێ سووریێ ئێک ژ ئاستەنگێن سەرەکی بوو ل هەمبەر ئاراستەیێ "تورکیا بێ-تیرۆر"، ئاماژە ب هندێ دا کو ئەڤ ئاستەنگە هەتا راددەیەکی مەزن هاتیەدەربازکرن ب رێیا بزاڤێن سەرۆکێ دەمکی یێ سووریێ ئەحمەد ئەلشەرع، ل گەل بەردەوامییا پرۆسەیا تێکهەلبوونێ سەرباری ئاستەنگێن وان هەیی.

دەرئەنجام

مرۆڤ دشێت بێژیت: گەشتا مەزلووم عەبدی سەرباری هندێ کو چەندین گۆمانان و پرسیاران بۆ حکومەتا دیمەشقێ دروست دکەت، لێ د ئالییەکێ دا ترسا هەسەدێ ژدەستدانا پێگەهێ خۆ یێ پێشتر نیشان ددەت، پتر ژ هندێ کو شیانەکا مسۆگەر هەیە بۆ سەپاندنا کەتوارەکێ نوی؛ ئەڤە بزاڤەکە بۆ دوبارە-رێکئێخستنا کارتان بەری چوونە-ناڤا قویناغا هەرە-گرنگ د ئاراستەیێ تێکهەلبوونێ دا، کو تێدا دۆسیەیێن چەکێ گران، ڤەگەریانا سازییێن فەرمی و هەلوەشاندنا هەسەدێ ب رەنگەکێ فەرمی، دێ ل سەرێ رێزبەندییا ئەولەویاتێن حکومەتا سووریێ هێنەدانان.

هۆسا دیارە کو هەسەدە د قویناغا بهێت دا دێ رویبروی فشارێن زێدەتر بیت و هندەک ژ وان ئەگەران ژی دێ ژدەست دەت یێن کو پشتا خۆ پێ گەرم دکر بۆ بەرگریکرنێ ل سەر بەردەوامییا پێکهاتەیا خۆ یا سەربازی و کارگێری یا سەربخۆ. چونکی ژ ئالییەکی ڤە، کارتا شەڕێ دژی رێکخراوا داعش ژدەستدا پشتی کو حکومەتا سووریێ چوویە ناڤا هەڤپەیمانییا ناڤدەولەتی بۆ شەڕێ دژی رێکخراوێ و وەرگرتنا بەرپرسیارییا ڤێ دۆسیەیێ ل سەر ئاستێ فەرمی. ژ ئالییەکێ دی ڤە، حکومەتا سووریێ ئەو گاڤ هاڤێتن د چەندین دۆسیەیێن هەسەدێ دا کو بەهانە بۆ هەبوونا خۆ نیشانددان بۆ "مسۆگەرکرنا" مافێن کوردان، چونکی حکومەتا سووریێ ب رێیا مەرسوومەکێ رەوشا وەلاتییێن کورد بەرچاڤ وەرگرت کو تایبەت بوو ب رەگەزنامەیێ ڤە، سەرباری کارکرن ل سەر ڤەگەراندنا ب هزاران ئاوارەیان بۆ دەڤەرێن وان ل باکورێ حەلەبێ.

د حالەتەکی دا کو حکومەتا سووریێ د تەرجومەکرنا ئەڤان بریاران دا بۆ گاڤێن کردارکی یێن بەرفرەهتر بەردەوام بیت، شیانێن هەسەدێ بۆ درێژکرنا دەمکی یان بزاڤێن ب رێڤەبرنا پرۆسەیا تێکهەلبوونەکا رووکەشی دێ کێمتر هێنەدیتن، ئەڤە ژی دێ فشاران ل سەر وێ زێدەکەت بۆ ئێکئالیکرنا دۆسیەیێن هەلاویستی، ب تایبەتی ئەگەر ئەڤە هەڤدەم بیت ل گەل خۆڤەکێشانا واشنتۆنێ ژ ئالییێ هەسەدێ ب رەنگەکێ ئێکسەر و تەمام، ئەڤە دێ دێ شیانێن وێ کێم کەت بۆ درێژکرنا قویناغا ڤەگوهاستنێ ل باکور و رۆژهەلاتا سووریێ یان بزاڤا پاراستنا رەوشەکا تێکهەل دناڤبەرا تێکهەلبوونا فەرمی و هەژموونا ناڤخۆیی دا.

 

 

ژێدەر:

●  اتفاقية وقف إطلاق النار والاندماج الكامل بين الحكومة السورية وقسد 2026، موقع العربي الجديد،  18/1/2026، شوهد في: 11/6/2026 

● اتفاق 29 كانون الثاني – S A N A – الوكالة العربية السورية للأنباء، سانا

● قائد قسد: يوجد 1070 أسيراً في السجون السورية…| رووداو.نيت، 7/3/2026، شوهد في: 11/6/2026

● وفق معلومات ومتابعة خاصة لمعد التقرير.

● دمشق تعتزم دمج 9 آلاف عنصر من “الأسايش” في وزارة الداخلية، العربي الجديد، 2/6/2026، شوهد في: 9/6/2026

● المعلومات الحصرية حصل عليها معد التقرير خلال حديثه مع السيد أحمد هلالي، المتحدث الرسمي باسم الفريق الرئاسي، المشرف على تنفيذ الاتفاقية. جرى اللقاء عبر الواتس بتاريخ 1أيار 2026.

● وهما معتقلان مخصصان لعناصر داعش، يقعان إلى الغرب من مدينة القامشلي.

● سجن يقع في وسط مدينة القامشلي مُخصَّص لمختلف أنواع القضايا والتهم.

● يقع السجن في الحسكة وكانت قوات التحالف الدولي تُشرف عليه.

● أوضح الهلالي أن بعض العقول المتضررة مصالحهم ربما سترفض أو تعرقل هذا الاندماج.

وفقاً لمتابعة معد التقرير، تتمحور بعض تلك الخلافات حول مطالبة الحكومة بتولي إدارة الملف القضائي بشكل كامل مع تعيين كوادر قضائية تابعة لها بشكل حصري، فيما يقتصر دور موظفي “الإدارة الذاتية” لشمال وشرق سوريا على مهام محدودة، وهو الأمر الذي ترفضه “الإدارة الذاتية” كليا وتؤكد أحقيتها في الشراكة في إدارة المؤسسات القضائية ضمن مناطق سيطرتها مع إيجاد آلية تضمن مشاركة الطرفين في إدارة هذا الملف.

● بحسب حديث المتحدث الرسمي باسم الفريق الرئاسي، المشرف على تنفيذ الاتفاقية من طرف الحكومة السورية. جرى اللقاء مع الباحث عبر الواتس بتاريخ 1 أيار 2026.

● خلال حديث الهلالي مع الباحث.

● لم نتمكن من الحصول على أي تصريح من “قسد” والاتحاد الديمقراطي. انتظرنا مطولاً، لكن مكتب محافظ الحسكة اعتذر.

● مظلوم عبدي يدعو الأهالي للتهدئة لمعالجة ملف القضاء مع الحكومة المؤقتة، موقع وكالة هاوار، 11/5/2026، شوهد في: 11/6/2026

● ”القدس العربي” تنشر تفاصيل الرسائل المتبادلة بين وزارة الدفاع السورية و”قسد”، 2/9/2025، شوهد في: 11/6/2026

● المنظمة الآثورية الديمقراطية، منظمة سياسية سورية تسعى لتمثيل الأشوريين\السريان في مناطق تواجدهم وبخاصة سوريا وأوربا، وتأسست في 15 تموز 1957، لذلك تُعتبر أقدم حزب سياسي آشوري\سرياني في سوريا. للمزيد:  المنظمة الآثورية الديمقراطية – ADO

● من خلال نقاشات ولقاءات سابقة للباحث مع قيادات في المجلس الكردي والمنظمة الآثورية، وتأكيدهم كان على أن الحل الأمثل لسوريا هو في اللامركزية السياسية، دون فرضها عنوة أو بالإكراه، بل عبر الحوار والتواصل مع السوريين.