رێبەر عسمان قازی

بسپۆرێ پەیوەندین نێڤدەوەلەتى و دپلوماسی

پەیوەندییێن ئێرانی و ئيراقی ژ ئالۆزترین پەیوەندییێن هەرێمی یێن رۆژهەلاتا ناڤینن. ئەڤە ژبەر هەبوونا سنؤرەکێ جؤگرافی یێ بەرفرەهـ د ناڤبەرا هەر دو وەلاتان دا، پەیوەندییێن مێژوویی، ئایینی و ئابؤری، ل گەل میراتەکێ درێژخایەن ژ ملمێلانێ و هەڤڕکیێن ستراتیژییە کو بۆ چەندین دەهەیە بەردەوامە. ژبەر ڤان ئەگەران، ئیراق بوویە ئێک ژ گرنگترین ئارمانجێن سیاسەتا دەرڤەیا ئێرانێ و گۆڕەپانەکا سەرەکی بۆ ب دەستڤەئینانا بەرژەوەندییێن ستراتیژی و بهێزکرنا کاریگەرییا هەرێمی یا خۆ.

پشتی سالا ٢٠٠٣ و رووخانا رژێما بەعس ل ئیراقێ ئێرانێ سیاسەتەکا بەردەوام و چالاک ل ئیراقێ پەیرەو کرییە. ب شێوەیەکێ گشتی، ئارمانجێن ئێرانێ ل ئیراقێ ل سەر کۆمەکا بنەمایان دەردکەڤن ژ وان دلنیابوون ژ بهێزبوونا پێکهاتەیا سیاسی و ئایینی یا شیعە ب تایبەتی ئەو هێزێن سیاسی یێن کو پەیوەندییەکا نێزیک ل گەل ئێرانێ هەی، هەروەسا پاراستنا کاریگەرییا خۆ یا سیاسی و ئەمنی ل پرۆسەیا سیاسی یا ئیراقێ.

د ناڤ چوارچووڤەیا ڤێ سیاسەتێ دا، ئێرانێ شیان و کاریگەرییا خۆ ب رێکا پەیوەندییێن سیاسی و سازیێن ئایینی و هێزێن چەکدار یێن هەڤپەیمان بەرفەرە کرییە. ئێک ژ نموونەیێن گرنگ (حەشدا شەعبی)یە، کو پشتی سالا ٢٠١٤ پشتی هێرشا داعش و ل دوماهییا فەتوایا (جهادا کەفائی) یا ئایەتوللا (عەلی سیستانی) ب شێوەیەکێ فەرمی هاتە دامەزراندن. د ناڤ ڤێ پێکهاتەیێ دا ژمارەک هێزێن چەکدار یێن شیعە هەنە کو پەیوەندییێن مێژوویی و نێزیک ل گەل ئێرانێ هەنە و کاریگەرییەکا سیاسی و ئەمنی یا گرنگ ل ئیراقێ هەیە.

ئێران ب رێکا ڤان هێزان هەول ددەت کاریگەرییا خۆ ل سەر هەڤکێشەیا سیاسی و ئەمنی یا ئیراقێ بپارێزیت و پەیوەندییێن ستراتیژی یێن خۆ ناوچەیێ بەردەوام بکەت. ل هەمان دەمێ ئێراق بۆ ئێران گرنگییەکا جیوپۆلیتیکی هەیە چونکی دێ شیت وەک پەرەکى  بۆ پەیوەندییێن سیاسی، ئابۆری و ئەمنی ل گەل سووریا، لوبنان و ناوچەیێن دی یێن رۆژهەلاتا ناڤینێ بهێتە بکارئینان.

ب ڤی شێوەیی، سیاسەتا ئێرانێ ل عێراقێ تەنێ ب پەیوەندییێن دپلۆماسی و ئابۆری سنووردار نینە بەلکو کۆمەکەک ژ ئامرازان ڤەدگریت ژ وان کاریگەرییا سیاسی، پەیوەندییێن ئایینی و کۆمەلایەتی، هاریکارییێن ئابوۆری و پشتەڤانییا هێزێن سیاسی و چەکدار یێن هەڤپەیمان. ژبەر ڤێ چەندێ، ئیراق ئێک ژ گرنگترین گۆڕەپانێن کێبڕکێیا ستراتیژی یا ئێرانێ ل رۆژهەلاتا ناڤینە و رۆلەکێ بنەڕەتی د ستراتیژییا هەرێمی یا ئێرانێ دا دگێریت.

ئەز وێ باوەرێ دامە ژبەر وان ئەگەران ژ چەککرنا هیزین پرۆکسین ئیرانێ د عیراقێ دا کارەکئ ئاسان نەبیت و دئ گەلەک ئاستەنگ هەبیت.