بەرهەڤکرن: تیما ڤەکۆلینێن گاڤ

مەزلووم عەبدی، ب سیفەتێ فەرماندەیێ گشتی یێ هێزێن سووریایا دیمۆکرات (هەسەدە)، ل 25ێ تەباخا 2026ێ، هەلوەشاندنا هەسەدێ وەک "هێزەکا سەربازی یا سەربخۆ" پشتی "ب دویماهیهاتنا ئەرکێ وێ" راگەهاند. بەری وی دەمی ژی ل 20ێ تەباخێ، تەمامبوونا پرۆسەیا تێکهەلبوونێ ل گەل حکومەتا سووریێ ل گۆرەیی رێککەفتنا 29ێ کانوونا دویێ 2026ێ، یا دناڤبەرا هەردو ئالییان دا راگەهاندبوو بۆ دەربازبوون بۆ قویناغەکا نوی کو ب گۆتنا وی ناڤونیشانێ وێ دێ کارێ سیاسی بیت بۆ جهگیرکرنا مافێن کوردان د دەستوورێ سووریێ دا، لێ بەحسی وێ میکانزمێ نەکر یاکو پرۆسە ب رێیا وێ هاتییە برێڤەبرن، پشتی کو جوداهی د بۆچوونێن هەردو ئالییان دا ل دۆر ڤێ چەندێ هاتینە هەبوونێ. سەرباری راگەهاندنا هەلوەشاندنا هەسەدێ و بجهئینانا پرۆسەیا تێکهەلبوونا وێ دناڤ سوپایێ سووریێ دا، لێ هێشتا ل سەرئەرد گەلەک پرس ماینە کو هەردو ئالی نەگەهشتینە چو چارەیان.

ئەڤ شرۆڤەیە دێ رۆناهییێ ئێخیتە سەر وێ چەندێ کا ب کردارکی چ ل سەر ڤی ئاراستەیی هاتییە بجهئینان و چ هەلاویستی و بێ-چارەسەری مایە.

تێکهەلبوونا هەسەدێ: یا هاتییە بجهئینان و یا نەهاتییە بجهئینان

 د هەیاما بۆری دا پێشڤەچوون د هەردو دۆسیەیێن ئەمنی و کارگێری دا دروستبوون، ب تایبەتی ل دۆر تێکهەلکرنا هێزێن هەسەدێ دناڤ پێکهاتەیا سەربازی دا. ل مەها تیرمەها بۆری هێزێن هەسەدێ دناڤ چار لیوایان دا هاتنە رێکئێخستن: سێ لیوا ل رۆژهەلاتێ سووریێ کو ئەڤەنە؛ لیوایا حەسەکە، قامشلۆ و مالکیە دێرکێ، و لیوایا چارێ ل کوبانییێ، وەک بەرهەڤییەک بۆ تێکهەلکرنا وان ب رەنگەکێ هێدی-هێدی دناڤ سازییێن سەربازی دا. ئەڤ لیوایە دکەڤنە د چارچۆڤەیێ فەیلەقا دویێ دا، کو ل باکورێ رۆژهەلاتێ سووریێ هاتینە بەلاڤکرن، ئەڤە ژی ل گۆرەیی پێکهاتەیا نوی یا سوپایێ سووریێیە کو ژ شەش فەیلەقان پێکدهێت.

ل سەر ئاستێ ئەمنی و کارگێری، ب هزاران ئەندامێن "ئاسایشێ" (هێزێن ئاسایشا ناڤخۆ یێن سەر ب رێڤەبەرییا خۆسەرڤە) ل گەل وەزارەتا ناڤخۆ هاتنە تێکهەلکرن، د هەمان دەم دا سازییێن دەولەتێ ڤەگەریانە سەر چەندین پێگەهێن خۆ ل هەردو باژێرێن حەسەکە و قامشلۆ. هەروەسا ل مەها شوباتێ رێڤەبەرییا فرۆکەخانەیا قامشلۆ و هندەک کێلگەهێن پەترۆلێ رادەستی حکومەتێ هاتنەکرن و چەندین کەساتی و ئەندامێن کورد دناڤ جهێ خۆ د وەزارەتا بەرگرییێ دا کر. هەروەسا د ڤان گاڤان دا کەساتییێن کورد د پۆستێن کارگێری یێن خۆجهی دا ژی دا هاتنە دانان، ژ وان ژی برێڤەبرنا هندەک دەڤەران، ئەڤ داخوازییە ژی دەمەکێ دویر و درێژبوو ب ترس و گۆمانێن کوردانڤە یا گرێدایی بوو دەربارەیی نوینەراتییا وان و رۆلێ وان د سازییێن دەولەتێ دا.

سەرباری گرنگییا بهایێ سیاسی یێ راگەهاندنا مەزلووم عەبدی بۆ هەلوەشاندنا هەسەدێ، لێ بهایێ رێکاری یێ ڤێ هەلوەشاندنێ هێشتا جهێ گۆمانێیە، ئەو رەوشەکە میکانزم د رۆهن نینن، ژ وان ژی چارەنڤیسێ زنجیرەیا فەرماندەییێ یان رێسایێن پلەبلندکرن، پرچەککرن و رێکخستنێ دناڤ یەکەیان دا. ئەڤ کێشەیە ب رێیا کۆمەکا پرسان دهێتە سەلماندن کو هێشتا دناڤبەرا هەردو ئالییان دا جهێ ناکۆکییێنە و بۆ ئێکئالیکرنا وان دبیت پێدڤی ب گەرەکا دی یا دانوستاندنان و گەهشتن ب رێککەفتنێن ناڤەندی هەبیت. ژ گرنگترین پرسێن بابەتێ دانوستاندنێ:

1.  پرسێن سیاسی؛ ل بەرسینگێ وان پرسا نوینەراتییا سیاسییە، چونکی هەسەدە هۆسا دبینیت کو پێکئینانا جڤاتا گەلی (پەرلەمان) نوینەراتییەکا تەمام بۆ هەمی سوورییان دابین ناکەت. بدەستڤەئینانا 11 کورسییان ژ ئالییێ کوردانڤە د جڤاتا گەلی دا کو شەرعی دو ژ وان دیارکرینە، ب تنێ کێمتر ژ 5% ژ هژمارا ئەندامان پێکدئینیت، د دەمەکی دا کو رێژەیا کوردان ل سووریێ ژ وێ هژمارێ پترە و کورد داخوازا نوینەراتییەکا مەزنتر ژ وان 11 کورسییان دکەن کو بدەستڤەئیناینە، کورد هۆسا دبینن کو پێدڤییە پشکا وان ژ 40 کورسییان ببۆریت. دیمەشقێ هۆسا سەرەدەری ل گەل بابەتێ کریە کو پشکا کوردان پشکەکە ژ پشکا وان دەڤەرێن کو تێدا د ئاکنجینە. هەروەسا سەرکرداتییا کوردی داخوازا دارێشتنا دەستوورەکێ نوی یێ نیشتیمانی دکەت کو مافێ هەمی پێکهاتەیێن سووریێ مسۆگەر بکەت و پرەنسیپێ نە-ناڤەندییێ (نە-مەرکەزییێ) بچەسپینیت. ب رەنگەکێ بەرفرەهتر، گۆتوبێژێن وان ل گەل بەرپرسێن سووری ل سەر شێوەیێ دەولەتا سووریێ ل پاشەرۆژێ و سروشتێ سیستەمێ وێ یێ سیاسی چڕ دبن، ئەڤە ژی ئەوە کو مەزلووم عەبدی مەبەست پێ هەبوو دەما تەکەزی ل وێ یەکێ کری کو خەباتا کوردان یا بەردەوامە بۆ جهگیرکرنا مافێن وان د دەستوورێ دا.

2. پرسێن گرتییان و دیل و بارمتەیان؛ ئەڤە دۆسیەیەکا ئالۆزە، ژبەر کو هەر ئالییەک ئیدعایا هەبوونا هژمارەکا مەزن ژ دیل و بەرزەبوویان دکەت، هەسەدە داخوازا دیارکرنا چارەنڤیسێ ب سەدان ئەندامێن خۆ دکەت کو د ئۆپەراسیۆنا "چقلێ زەیتوونێ 2018" دا ب دیل هاتبوونە گرتن، د بەرانبەر دا عەشیرەتێن عەرەبان هەسەدێ ب ڤەگوهاستنا ب هزاران گەنجێن عەشیرەتان بۆ زیندانێن ئیراقێ ب تۆمەتا پەیوەندییێ ب رێکخراوا "داعش"ڤە تاوانبار دکەن، سەرباری وێ یەکێ کو پشکا هەرە-مەزن پشتی نەمانا داعشێ هاتینە گرتن.

3. پرسێن کارگێری؛ سەرباری رێککەفتنێ ل سەر رادەستکرنا سازییان بۆ حکومەتا سووریێ کو ژ ئالییێ خۆڤە رێڤەبەر بۆ ڤان سازییان دیارکرینە، هێشتا ناکۆکی ل سەر هندەک پۆستێن کارگێری د جهێن هەستیار دا هەیە، ب تایبەتی رێڤەبەرییێن دەرگەهێن سنۆری ل گەل تورکیا و هەرێما کوردستانێ.

4. زمانێ کوردی؛ گۆتوبێژ د بەردەوامن ل سەر پەسەندکرنا وی وەک زمانەکێ فەرمی، یان هێلانا وی وەک زمانەکێ نیشتیمانی و جهگیرکرنا ڤێ چەندێ د دەستووری دا، سەرباری پرسێن گرێدایی ب پرۆگرامێن خواندنێڤە ل دەڤەرێن باکور و رۆژهەلاتێ سووریێ. ناکۆکی ل ڤێرە ئەوە کو هەسەدە داخواز دکەت زمانێ کوردی وەک زمانەکێ سەرەکی یێ خواندنێ بهێتە پەسەندکرن، لێ حکومەتا سووریێ دخوازیت وی وەک هەر بابەتەکێ دی یێ خواندنێ یێ نۆرمال وەک زمانێن دی دابنیت. عەبدی ژی تەکەزی ل سەر ڤێ کێشەیێ کربوو و هیڤی خواستبوو ل سەر بریارا دویماهییێ یا حکومەتا سووریێ یا کو دبێژیت زمانێ کوردی وەک بابەتەکێ خواندنێ بهێتە زێدەکرن، بهێتە ئاڤاکرن.

کێشە ئەوە کو ئەڤ پرسە، هەرچەند ژبەر هەبوونا رێککەفتنەکا گشتی ل سەر وان هویر دهێنە دیتن ، لێ سەرەدەرییا ل گەل وان دناڤا شرۆڤەکرنێن هەڤدژ دا نقوم دبیت، ئەڤ چەندە ژی دبیتە ئەگەر مەترسییێن چاڤەرێکری هەبن کو وان بکەنە پریشکێن ئالۆزییان، د رەوشەکێ دا کو ل نک کوردان ژینگەهەکا رەتکری بۆ تێکهەلبوونێ و هەلوەشاندنا سازییان هەیە، د بەرانبەر ژی دا دناڤ عەرەبان دا هندەک ئالی هەنە بزاڤێن تۆلڤەکرنێ دکەن، د هەر تاقیکرنەکێ دا رەوش دگەهیتە ئاستێ یارییا ل سەر لێڤا-نهالێ.

ئەو تشتێ و رەوشێ ئالۆزتر دکەت، رەوشا فەوزایێیە ژ ئەگەرێ بەلاڤبوونا چەکی و هەبوونا هێزان ل دەرڤەیی چارچۆڤەیێن فەرمی، هێشتا عەشیرەت چەکێ خۆ دپارێزن و سەرکرداتی و لێڤەگەر و پیڤەرێن خۆ یێن تایبەت هەنە بۆ هەلسەنگاندنا پێشهاتان.

ل ئالییێ دیتر، پێشهات دیاردکەن کو کاریگەرییا سەرکرداتییا کلاسیک یا هەسەدێ پشتی بچویکبوونا نەخشەیێ دەستهەلاتا وێ تێکچوویە، د بەرانبەر دا کاریگەرییا هێزێن نەتەوەیی یێن توندرەو بلندبوویە، ب تایبەتی تێکوشانا " گەنجێن شۆرەشگێر" (الشبيبة الثورية) کو شیایە جاددەیا کوردی یان پشکەک ژ وێ بلڤینیت. وەک تەکەزییەک ل سەر ڤێ چەندێ، پارێزگەها حەسەکە تووشی رەوشەکا ئامادەباشییێ بوو ژ ئالییێ تێکوشانا " گەنجێن شۆرەشگێر"ڤە ئێکەم جار پشتی راگەهاندنا مەزلووم عەبدی بۆ هەلوەشاندنا هەسەدێ، چاڤەرێکرن ژی هەنە بۆ ئەگەرێ رویدانا پێشهاتێن نوی یێن گرێدایی ئەندام و سەرکردەیێن کورد-ڤە کو هزر و هژمارێن دی هەنە ژبلی هژمارێن هەسەدێ.

نێزیکبوونا هەسەدێ بۆ پرسا هەلوەشاندنێ

خۆهەلوەشاندنا رێکخراوا هەسەدێ، ب هەردو ملێن وێ یێن سەربازی و مەدەنیڤە (کو خۆ د "رێڤەبەرییا خۆسەر" دا دبینیت) و تێکهەلبوون دناڤ سازییێن فەرمی دا، ئارمانجا دویماهییێ یا رێککەفتنا تێکهەلبوونێ دناڤبەرا کوردان و حکومەتا سووریێ دا بوو، هەمی هویرکاتییێن پێشتر ب تنێ پشکەکن ژ ڤی ئاراستەیی و هەردو ئالییان ئێکدو تاوانبارکر ب پاشئێخستنا گەهشتن ب دویماهییەکێ ل دۆر ڤێ چەندێ. سەرکرداتییا هەسەدێ هەلوەشاندنا خۆ گرێدابوو ب بجهئینانا خالێن رێککەفتنا ڤێ دویماهییێڤە، کو د ڤان خالان دا دهێنە دیتن:

● تەمامکرنا دامەزراندنێن کارگێری ل پارێزگەها حەسەکە و گوندەوارێن وێ، مسۆگەرکرنا ڤەگوهاستنەکا هێدی-هێدی و رێکخستی بۆ سازییێن مەدەنی بۆ رێڤەبەرییا نوی و ڤەگەریانا ئاوارەیان بۆ دەڤەرێن رۆژهەلاتێ سووریێ و دوهی 1ێ ئیلۆنێ هێزەکا حوکمەتا سووریێ کو ژ 35 ترومبێلێن لەشکەری پێکهاتبوو، ل فەوجا تەلائیع ل رۆژهەلاتێ حەسەکێ جهگیر بوو.

● بدەستڤەئینانا گەرەنتییێن سیاسی، وەک پەسەندکرنا دەستوورێ نوی ب مافێن کوردانڤە و بدەستڤەئینانا "پارتییا ئێکەتییا دیمۆکرات " PYD ب پشکەکا مەزن د نوینەراتییا کوردان دا.

● گرتنا هەمی دۆسیەیێن گرێدایی ب وان هێز و پێکهاتەیێن سەربازیڤە یێن کو ل دەرڤەیی پرۆسەیا تێکهەلبوونێ ماین.

هەسەدێ سەرەدەری ل گەل بجهئینانا تێکهەلبوونێ کر وەک پرۆسەیەکا هێدی-هێدی کو قویناغ ب قویناغ دهێتە برێڤەبرن، ئانکو بدویماهیهاتنا پرسەکێ و پاشی دەربازبوون بۆ یا دیتر، ب رەنگەکی کو پاشەرۆژا کادرێن خۆ یێن سەربازی و مەدەنی و پێگەهێ خۆ دناڤ سازییێن دەولەتێ دا مسۆگەر بکەت، بەری کو دەربازبیتە قویناغا هەلوەشاندنا پێکهاتەیا رێکخستنێ، ئەڤە ژی قویناغەکە ب دیتنا هەسەدێ پێدڤییە پشتی ئێکئالیکرنا هویرکاتییێن قویناغا ڤەگوهاستنێ بهێت.

هەسەدێ میتۆدەکا دانوستاندنێ گرتەبەر ئەو ژی سازشکرن بوو ل سەر وان پرسان یێن کو بزاڤ دکرن بدەستڤەبئینیت، ئانکو سازشکرن ل هەمبەر بدەستڤەئینانا دەستکەفتی و مفایان. ڤێ مامەلەیا دانوستاندنێ یا هەسەدێ ترسا وان نیشاندا دەربارەیی ژدەستدانا سەنگ و هێزا کاریگەرییا خۆ د هەڤکێشەیا سووریێ و هەرێمی دا بێی کو چو دەستکەفتێن کردارکی بۆ وان هەبن، وەک دانپێدان ب دەستووری و مسۆگەرکرنا هەبوونا چالاکییەکا سیاسی بۆ وان.

کوردان بۆ سەرەدەریکرنا خۆ ل گەل پرسا تێکهەلبوونێ یان رێککەفتنا سووریێ، ژ دیدگەهەکا نەتەوەیی یا گشتگیرتر دەستپێکر کو هێزێن کوردی یێن دەرەکی ژی، وەک هەرێما کوردستانێ و پارتییا کرێکارێن کوردستانێ پشکدارن د دارێشتنا وێ دا کو ل سەر بنەمایێ کەفتنا-سەرئێک یا دەستکەفتانە، وان قویناغەکا هەڤرکییێ ب دویماهی ئینا و بزاڤان دکەن وان دەستکەفتان بچەسپینن یێن کو د چارچۆڤەیێ سیاسەتەکا کەتواری دا بدەستڤەئیناین، لەوما ب ئامرازێن دانوستاندنێ بزاڤان دکەن ڤان دەستکەفتان جهگیر بکەن، گرنگترینا وان ژی ئەوە کو شێوەیەکی ژ شێوەیێن حوکمێ خۆسەر بدەستڤەبئینن.

ئەوا کو هەسەدێ دڤیا، مەزلووم عەبدی ب رۆهنی دەربرین ژێ کر، دەما تەکەزی ل سەر گرنگییا پاراستنا وان دەستکەفتان کری یێن د سالێن بۆری دا هاتینە بدەستڤەئینان، ئانکو ئەوێن کوردان ب رێیا "رێڤەبەرییا خۆسەر" یا هەلوەشیایی بدەستڤەئیناین، ئەڤ دەستکەفتە دێ بنە پشکەک ژ پرۆژەیێ نیشتیمانی یێ سووریێ، یان وەک وی ب "سیستەمەکێ نوی یێ سووری" ب ناڤکری، ئەڤە وێ رامانێ ددەت هەلوەشاندنا هەسەدێ دێ بیتە تنێ گاڤەکا رێکخستنێ، هەڤدەم سەرکرداتییا نوکە دێ بەردەوام بیت ل سەر دیارکرنا رۆلەکێ سیاسی و کارگێری دناڤ سازییێن دەولەتێ دا، ئەڤ چەندە ژی رامانا گوهۆرینا شێوەیێ هەژموونێ ددەت، نەک هەژموونێ ب خۆ.

ئەڤە ژی دزڤریتەڤە بۆ کاکلکا هەڤرکییێ و داخوازییێن کوردان د سالێن بۆری دا دەربارەیی وی شێوەیێ پەیوەندییێ یێ ل گەل دیمەشقێ، هەسەدێ بزاڤ دکرن ب رێیا رێککەفتنێ وێ چەندێ بدەستڤەبئینیت یا کو ب رێیا شەڕی نەشیایی بدەستڤەبئینیت، ب رێیا بجهئینانا خەونا نە-ناڤەندییێ (نە-مەرکەزییێ)، یان هەر-چنەبیت مەزنترین پشکا وێ، ب رێیا هەڤپشکییا تەمام د دەستهەلاتێ دا، کو پێکهاتەیا کورد ب کادرێن هەسەدێ دەڤەرێ برێڤەببەت ل سەر بنەمایێ بەردەوامبوونا خەلکێ دەڤەرێ د برێڤەبرنا کاروبارێن خۆجهی، خزمەتگۆزاری و ئەمنی دا.

ل سەر ڤی بنەمایی، راگەهاندنا فەرمی بۆ هەلوەشاندنا هەسەدێ مەرج نینە رامانا بدویماهیهاتنا وێ پرسێ بیت یاکو وێ نوینەراتی بۆ دکر، لێ وێ رامانێ ددەت وێ بۆ ئاستەکێ دی دناڤ دەولەتا سووریێ دا ڤەگوهێزیت. ئێدی ئالنگاری گرێدایی هێلانا وێ ب ناڤ و پێکهاتەیێ وێ یێ بەرێڤە نینە، بەلکو ب چەوانییا چارەکرنا وان پرسانڤە گرێداییە کو رێک دایێ ببیتە دەستهەلاتەکا سەربازی، سیاسی و کارگێری د سالێن بۆری دا. دهێتە پێشبینیکرن کو پرسێن بەلاڤکرنا دەستهەلاتا خۆجهی، نوینەراتییا سیاسی یا کوردان، سنۆرێن نە-ناڤەندییێ، چارەنڤیسێ دویماهییێ یێ کادرێن سەربازی و ئەمنی و پەیوەندییا دناڤبەرا ناڤەندێ و دەڤەرێن کو پرانییا وان کوردن، ببنە دۆسیەیێن دانوستاندن و ناکۆکییێ بۆ هەیامەکا درێژتر ژ پرۆسەیا هەلوەشاندنا وێ ب خۆ. ب ڤێ چەندێ ژی، دبیت هەلوەشاندنا هەسەدێ ببیتە دویماهییا قویناغەکا هەڤرکییێ ل سەر شێوەیێ پەیوەندییێ ل گەل دیمەشقێ، لێ مەرج نینە ببیتە چارەسەرییەک بۆ وان ناکۆکییێن ڤەشارتی یێن کو ئەڤ پەیوەندییە پێکئینایی، کو ب پێشبینییەکا مەزنڤە دێ ژ دانوستاندنێن ل سەر تێکهەلبوونێ، گوهۆریت بۆ هەڤرکییێ ل سەر شێوەیێ دەولەتێ و هەڤسەنگییا هێزێ دناڤ سازییێن وێ دا.

حکومەتا شەرعی چەوا سیاسەتێن خۆ ل هەمبەر هەسەدێ ئیدارەکرن؟

حکومەتا سووریێ بزاڤ کرن رەوشەکێ بۆ چارەکرنا پرسا هەسەدێ بەرهەڤ بکەت، هەڤدەم تێگەهشتنەک بۆ رەوشا ناڤخۆیی و ناڤدەولەتی یا دەوروبەر هەبوو، یا ژ هەمییێ گرنگتر تێگەهشتن بۆ سنۆرێ هێزێ د رویبرویبوونا هەسەدێ یان پرۆژەیێ کوردی دا، کو گەهشتییە دویماهییا هێزا خۆ و هەمی بەهانەیێن لۆژیکی یێن خۆ بکارئینابوون و رازیبوونا هەرێمی و ناڤدەولەتی ژی ب وی رەنگی نەما، لەوما تەمامکرنا پرۆسەیا تێکهەلبوونێ پێدڤی ب مەنهەجییەتەکا جودا هەبوو کو ل سەر بنەمایێ پشتەڤانیکرنا رەوتێ نەرم (میانرەو) دناڤ هەسەدێ دا بیت و گەهاندنا پەیامەکێ بۆ هێزێن پشتەڤانێن هەسەدێ ل ئەمریکا و ئەورۆپا کو حکومەتا سووریێ یا رژدە ل سەر تەمامکرنا پرۆسەیێ.

دشێین دوبارە-رێکخستنا پێکهاتەیا وەزارەتا بەرگرییا سووریێ بۆ سوپایی د چارچۆڤەیێ پرۆسەیا هەلوەشاندنا هەسەدێ دا بلند ل قەلەم بدەن، کو تێدا دویرئێخستن یان پشتگوهاڤێنا چەندین سەرکردەیێن "سوپایێ نیشتیمانی" (الجيش الوطني) بخۆڤە گرت، ئەوێن کو کەفتینە د رویبرویبوونان دا ل گەل هێزێن کوردی یان کۆنترۆلا دەڤەرێن کوردی کری، وەک ئەحمەد هەیس "ئەبۆ حاتم شەقرا"، و سەیفەدین پۆلاد "ئەبو بەکر"، و محەمەد جاسم "ئەبو عەمشە"، د بەرانبەر دا فەرماندەیییا فەیلەقان بۆ ئەفسەرێن کو ب سەر "دەستەیا تەحریر ئەلشام" (هيئة تحرير الشام) ڤە دهێنە هژمارتن، هاتە دانان.

هەڤدەم، سەرکردەیێن هەسەدێ د جهێن سەربازی دا هاتنە دانان، ژ وان ژی عەمید حەجی محەمەد "چیا کوبانی" وەک هاریکارێ فەرماندەیێ فەیلەقا دو، کو لیوایێن کوردی بخۆڤەدگریت و ل رۆژهەلاتێ سووریێ یا بەلاڤە، بەری وێ ژی دانانا سیپان حەمۆ وەک هاریکارێ وەزیرێ بەرگرییێ بۆ کاروبارێن دەڤەرا رۆژهەلات. ئەڤ گوهۆرینە دیاردکەن کو بزاڤەک هەیە دەربارەیی بەرهەڤکرنا پێکهاتەیێ سەربازی یێ نوی بۆ وەرگرتنا هێزێن کوردی و کێمکرنا هەبوونا وان کەساتییان کو هەسەدێ وەک ئاستەنگ ل هەمبەر تەمامکرنا تێکهەلبوونێ ددیتن.

ژ رویێ کارگێریڤە، چەندین کەساتییێن کورد د پۆستێن گرنگ یێن کارگێری دا هاتنە دانان، کو جیهان سەعید هەسام، شیرەتکار ل "رێڤەبەرییا خۆسەر" یا هەلوەشیایی، وەک رێڤەبەرا دەڤەرا قامشلۆ هاتە دانان، شێرۆ محەمەد شێرۆ وەک رێڤەبەرێ دەڤەرا دێرکێ، مەحموود ئەحمەد خدر وەک رێڤەبەرێ ناحیا هۆل، عەبدوللا عەلی جەشعەم وەک رێڤەبەرێ دەڤەرا سەرێ کانییێ و خالد ئیبراهیم سالح وەک رێڤەبەرێ ناحیا چل ئاغان هەروەسا شەرعی سەرکردەیێ "رێڤەبەرییا خۆسەر" یا هەلوەشیایی، نوورەدین ئەحمەد عیسا وەک پارێزگارێ حەسەکێ دیارکربوو.

ئەڤ رێکارێن هاتینە بەحسکرن، پشکەکێ ژ وێ ستراتیژییێ ئاشکرا دکەن کو شەرع بۆ ب دویماهیئینانا کێشەیا هەسەدێ بکارئینایە و ئەڤ ستراتیژییە تێکهەلەیەک بوو دناڤبەرا هێزێ دا دەما چوویە دناڤ دەڤەرێن ل ژێر کۆنترۆلا هەسەدێ دا و سیاسەتا نەرم ب رێیا دانپێدان ب مافێن کولتووری یێن کورداندانا رەگەزنامەیێ ب گەلەک ژ "کوردێن بێ-ناسنامە" (مکتومین)، بێهنڤەدانا فەرمی ل جەژنا نەورۆزێ و وەرگرتنا کادرێن هەسەدێ دناڤ سیستەمێ حوکمرانییێ دا، هۆسا دهێتە گۆتن ئارمانج ژ ڤێ چەندێ ژی "پشتگوههاڤێتنا هێزێن توندرەو" بوو د ئالییێ کوردی دا و چوونەناڤا دناڤ ژینگەها کوردی دا کو وێ یەکێ وەک جهێ رازیبوونێ ب راددەیەکێ دبینیت، ب ڤێ چەندێ هاندەرێن شەڕی ل دژی حکومەتا سووریێ ب رێژەیەکا مەزن کێمبوون.

ئیدارەکرنا ئالۆزییان ل رۆژهەلاتێ سووریێ

بجهئینانا رێککەفتنێ دناڤبەرا هەسەدێ و حکومەتا سووریێ دا، رەوشەک ژ نەرازیبوونێ دناڤ جڤاکا عەرەبی دا دروستکر، ب تایبەتی ل پارێزگەها حەسەکێ، کو دیارە دەرئەنجامێن بجهئینانا رێککەفتنا دناڤبەرا حکومەتا سووریێ و هەسەدێ دا ب رێژەیەکا مەزن بەروڤاژی پێشبینییێن وان بوون، ب تایبەتی ژ رویێ ئاستێ کۆنترۆلا دەولەتێ ل سەر سازییان، هەروەسا دابەشکرنا سامانان، ل سەر ئاستێ پۆست و کاران، عەشیرەتان رەتکرنا خۆ بۆ رەوشا هەیی ب رێیا ڤەدانا چادرێن شەڕی (خیڤەتێن شەڕی) ل پتر ژ دەڤەرەکێ دیارکر، کو ئەڤە ژی نەریتەکێ عەشائیرییە و مەبەست ژێ راگەهاندنا ئامادەباشییێیە بۆ شەڕی. عەشیرەتان ئەو رەنگێ بجهئینانا رێککەفتنا تێکهەلکرنا سازییێن هەسەدێ دناڤ سازییێن دەولەتا سووریێ دا رەتکر و ب دیتنا وان ڤێ رێککەفتنێ رۆلەکێ سەرەکی دایە هەسەدێ د دارێشتنا پاشەرۆژا پارێزگەهێ دا ل سەر حسابا پێکهاتەیێن دی، ب تایبەتی پێکهاتەیا عەرەبی.

عەشیرەتان نەرازیبوونا خۆ دیارکر کو دەرئەنجامێن تێکهەلکرنێ هەڤسەنگییەک د دەلیڤەیێن کاری و نوینەراتییێ دا دروستنەکریە، چونکی فەرمانبەرێن "رێڤەبەرییا خۆسەر" یا هەلوەشیایی ل گۆرەیی رێککەفتنێ ل کارێن خۆ بەردەوام بوون، د دەمەکی دا کو گەنجێن پێکهاتەیا عەرەبی ژ بێکارییێ دنالن. هەروەسا عەشیرەت داخوازا بەرفرەهکرنا کۆنترۆلا دەولەتێ و ب دویماهیئینانا هەبوونا وان پێکهاتەیان دکەن کو ب پارتییا کرێکارێن کوردستانێ ڤە گرێداینە، ل بەری وان هەمییان ژی تێکوشانا "گەنجێن شۆرەشگێر"، کو عەرەب وان ب کرنا "بنپێکارییان" ل دژی وان د قویناغا بۆری دا تاوانبار دکەن.

رەوتەک ل ناڤ عەشیرەتێن عەرەبی ل حەسەکێ دروستبوویە، داخوازا بەرخودانێ ل دژی وان سازشان دکەت یێن حکومەتا سووریێ پێشکێشی هەسەدێ کرین، ب تایبەتی د بیاڤێ دامەزراندنان دا کو رەنگڤەدانا کەتوارێ دیمۆگرافی (ئاکنجییان) نینە، ئەڤ عەشیرەتە داخوازا برێڤەبرنا هەلبژارتنێن سەربخۆ بۆ برێڤەبرنا دەڤەران دکەن و هۆسا دبینن کو رێککەفتن ب تنێ ئامرازەکە بۆ دابەشکرنا هەژموونێ دناڤبەرا هێزێن کاران دا، ڤێ یەکێ وەک شێوەیەکێ ژ پشک-پشکییێ (محاصصة) ل گەل هەسەدێ دبینن، کو رێکخستنێن سیاسی و کارگێری هەڤسەنگی و هەستیاری بەرچاڤ وەرنەگرتیە د دەڤەرەکێ دا کو ئالۆزییێن دیمۆگرافی، ئابۆری و سیاسی بخۆڤەدگریت و نوینەراتییا چارەسەرییەکا راستەقینە بۆ قەیرانا پارێزگەهێ ناکەت، بەلکو وێ ب شێوەیێن جودا دوبارە بەرهەم دئینیت، ئەڤ چەندە ژی پرسیارێ ل سەر پاشەرۆژا پەیوەندییا پارێزگەهێ ب دەولەتێڤە دروست دکەت.

هەروەسا ئەو ترس ل نک عەشیرەتان هەیە کو ئەڤ ئاراستەیە ببیتە ئەگەرێ چەسپاندنا رەوشا نوکە، ئانکو بەردەوامبوونا کۆنترۆلا کوردان ل سەر رەوشا ئەمنی و کارگێری و رازیبوونا حکومەتا دیمەشقێ، چ وەک بجهئینانا داخوازییێن ناڤدەولەتی یان ژ ئەگەرێ هەلسەنگاندنەکا شاش ژ ئالییێ وێڤە بیت. باوەرییەک دناڤ عەشیرەتان دا هەیە کو فاکتەرێ دەمی د ڤێ پرسێ دا یێ ئێکئالیکەرە، لەوما فشاران دکەن بۆ بلەزکرن د پێشکێشکرنا داخوازییێن خۆ دا بەری تەمامبوونا دوبارە-رێکخستنا سازییان ل پارێزگەهێ.

حکومەتا شەرعی ئەڤ ئالۆزییە چارەسەرکر ب رێیا هنارتنا شاندەکێ سەرۆکاتییێ، کو هندەک ژ کوڕێن عەشیرەتان بخۆڤەدگرت و سۆزێن گوهۆڕینا رەوشێ و لەزکرن د وەرگرتنا سازییێن دەولەتێ کو هەسەدێ کۆنترۆلکرینە دان و حکومەتێ بزاڤکرن رەوشێ کۆنترۆل بکەت و رێگرییێ ل پەقینا وێ بکەت، بێی کو گەرەنتییێن دیارکری بدەت، ئەڤە ژبلی سۆزێن گوهۆرینێ ب شێوەیەکێ بلەز پشتی ب دویماهیهاتنا پرۆسەیا تێکهەلبوونێ.

دەرئەنجام

راگەهاندنا فەرماندەیێ هەسەدێ مەزلووم عەبدی دەربارەیی تەمامبوونا پرۆسەیا تێکهەلبوونا هەسەدێ، هەلوەشاندنا هەسەدێ، بەروڤاژی وان کەتوارانە یێن ل سەرئەرد دهێنە رویدان، چونکی هێشتا چەندین بابەت د قویناغا دانوستاندنێ دانە دناڤبەرا هەردو ئالییان دا، چەندین پرسێن دی هێشتا نەهاتینە ئێکئالیکرن. سەرباری کو گۆتارا عەبدی ڤان پرسان بۆ قویناغا "خەباتا سیاسی" پاشدئێخیت، لێ حکومەت پیداگیرییێ ل وێ یەکێ دکەن کو گەلەک کار هەنە دڤێت ئالییێ کوردی بکەت، ئەو ژی پرسێن هویرکاتینە د دۆسیەیێن سەربازی، ئەمنی و کارگێری دا و چارەکرنا وان ب دیتنا حکومەتێ دکەڤیتە سەر ملێن هەسەدێ.

دویر نینە کو بەیاننامەیا راگەهاندنا هەلوەشاندنا هەسەدێ و تەمامبوونا پرۆسەیا تێکهەلبوونێ، ببیتە کێشەیەکا پاشەرۆژێ ل گەل حکومەتا سووریێ و پێکهاتەیا عەرەبی ل رۆژهەلاتێ سووریێ، چونکی بلەزکرنا عەبدی د راگەهاندنا تەمامبوونا تێکهەلبوونێ دا، رامانا بدویماهیهاتنا قویناغا ڤەگوهاستنێ ددەت و هێلانا رەوشا نوکە وەک خۆیە و چو گوهۆرینێن دیتر روینادەن، بەلکو یا پێدڤی نوکە ئەوە کو ئەو تێگەهشتن و رێککەفتنێن دناڤبەرا هەسەدێ و حکومەتا سووریێ دا ببنە دەقێن دەستووری کو گەرەنتییەکا کردارکی بۆ مافێ کوردان بخۆڤە بگرن.

یا دیار و ئاشکرایە، سەرباری هەمی گەڕێن دانوستاندن و گۆتوبێژێن جودا-جودا، هێشتا ڤالاهییەک د تێگەهشتنا هەر ئالییەکێ دا بۆ تێکهەلبوونێ هەیە، ب تایبەتی سروشت و سنۆرێن وێ؛ کو حکومەتا سووریێ داخوازا تێکهەلبوونەکا تەمام دکەت، د دەمەکی دا کو هەسەدە دخوازیت وان دەستکەفتان بپارێزیت کو د سالێن بۆری دا بدەستڤەئیناینە، گرنگترینێ وان ژی رێزگرتن ل تایبەتمەندییا کوردییە، ب هێلانا پێکهاتەیا وێ یا ئەمنی و سەربازی ب ئێکگرتی، تەنانەت ئەگەر ل ژێر ئالایێ سوپایێ سووریێ ژی بیت و د چارچۆڤەیێ سنۆرێن دەڤەرێن وێ دا.

هۆسا دیارە کو پێشهاتێن ڤێ دویماهییێ، ئەگەرێ ڤەگەریان بۆ شەڕی دناڤبەرا هەردو ئالییان دا دەربازکرینە، ب تایبەتی کو هەسەدە گەلەک ژ کارتێن خۆ یێن هێزێ ژدەستداینە، لێ دهێتە پێشبینیکرن کو ئالۆزی دناڤبەرا عەشیرەتان و هەسەدێ دا ل قویناغا بهێت دروست ببن، ب تایبەتی کو حکومەتا سووریێ ب رەنگەکێ تەمام ئەگەرێن ئالۆزییان یێن پێشتر چارەنەکرینە و هۆسا ناهێتە دیتن کو عەشیرەت ژ ئالییێ خۆڤە ب بەردەوامییا رەوشا نوکە رازی ببن. هەروەسا پشکەک ژ ژینگەها کوردی هێشتا ل هەمبەر ئاراستەیێ تێکهەلبوونێ د دەولەتا سووریێ دا ب گۆمانە و دیارە کو شەرعی هەستیارییەک ل هەمبەر ڤێ چەندێ هەیە، لەوما حکومەتا وی یا رژدە ل سەر دانانا مەزلووم عەبدی وەک شیرەتکارەکێ تایبەت بۆ ئارامکرن و پشتراستکرنا وان کوردێن ب گۆمان.