پ. د. خەليل مستەفا عوسمان

د دیرۆکا سیاسی یا رۆژهەلاتا ناڤیندا، گەلەک جاران رویدانان راستی و دروستییا خواندن و پێشبینییێن وان سەرکردەیان سەلماندیە کو ب هویربینی د راستا مەترسییێن پاشەرۆژێدا گەهشتین.

د سەر هەمیان را، هوشدارییێن بەردەوام یێن سەرۆک مەسعوود بارزانی دەربارەی مەترسییێن ڤەکێشانا هەرەمەکی یا هێزێن هەڤپەیمانان ب سەرپەرشتییا ئەمریکا ژ ئیراقێ، سەلمێنەرێ وێ یەکێنە کو خواندنا جەنابێ وی بۆ هەڤکێشەیێن ئەمنی نەک ب تنێ شرۆڤەکرنەکا سەرپێ بوو، بەلکو نەخشەرێیەکا هویر یا پێشبینیکرنا ئالۆزییان بوو.

دەمێ ل سالا 2011ێ حکومەتا ئەمریکا بڕیارا ڤەکێشانا تەمام یا هێزێن خۆ ژ ئیراقێ دای، سەرۆک بارزانی ئێکەم سەرکردە بوو کو ب راشكاوانە هوشداری دا جڤاکا ناڤدەولەتی و بەغدا کو ڤەکێشانا ب ڤی شێوەیێ هەرەمەکی دێ ڤالاهییەکا مەزن یا ئەمنی د وەلاتیدا پەیداکەتن. سەرۆک بارزانی راستەوخۆ ئاماژەدان کو سازییێن ئەمنی یێن ئیراقێ ل سەر بنەمایێن نیشتمانی نەهاتینە ئاڤاکرن و بۆ پرکرنا ڤێ ڤالاهییێ خودان شیانێن پێدڤی نینن. ئەنجامێ بجهئینانا وێ بڕیارێ ب تەمامی، ب هەمان ئاوایی بوو کو سەرۆک بارزانی پێشبینی کری؛ کێمتر ژ سێ سالان پشتی وێ بڕیارێ، رێکخراوا تیرۆریستی یا داعشێ سەرهەلدا، پتر ژ سێیەکا ئاخا ئیراقێ کۆنترۆل کر، مووسل کەفت و تەڤایا دەڤەرێ رویبرویی مەزنترین کارەساتا مرۆڤی و ئەمنی بووڤە.

ئەگەر هەڤبەرییەکێ د ناڤبەرا سەردەمێ ڤەکێشانا سالا 2011ێ و رەوشا ئەڤرو دا بکەین، مەترسییێن قووناغێ ب رۆهنی دیار دبن. د سالا 2011ێ دا ئیراق د بن سیبەرا دەستهەلاتەکا ناڤەندی یا لاواز دا بوو و هێزێن ئەمنی ژی بێ ئەزموون بوون. بەلێ د رەوشا نوکە دا، ئەگەر چ داعش وەک کیانەکێ جیوگرافی شکست ئیناییە، مەترسی گەلەک کۆژەکترە؛ چونکی ژ بلی هەبوونا شانەیێن نڤستى، دروستبوونا میلیشیایێن چەکدار یێن دەرڤەی یاسایێ و دەستوەردانا توند یا هەرێمایەتی ل سەر بڕیارا سیاسی یا ئیراقێ سەرهەلدایە، هەڤدەم بزاڤێن لاوازکرنا ب مەبەست یا قەوارەیێ هەرێما کوردستانێ و تێکدانا هەڤسەنگییا دەستهەلاتێ رەوشەک دروستکریە کو زەمینەیەکا گەلەک ئالۆزتر ژ سالا 2011ێ ئافراندییە.

ل دویڤ تێگەهشتنا واقعییانە یا سەرۆک بارزانی، تیرۆر ئایدۆلۆژیایەکە ل سەر کێشەیێن سیاسی، ئەمنی و جڤاکی شین دبیت. ئەڤرۆ تەڤایا ئەگەرێن پێدڤی بۆ سەرهلدانا دوبارە یا گرۆپێن تیرۆریستی بەرهەڤن؛ ژ نەبوونا رێکەفتنا ئەمنی د ناڤبەرا پێشمەرگەی و هێزێن ئیراقی دا ل دەڤەرێن ڤەقەتیای دا کو بوویە پەناگەهەکا ئارام بۆ تیرۆریستان، هەتا زالبوونا چەکدارێن بێ یاسا ل سەر بڕیارێن بەغدا و رەتکرنا چەکدارکرن و دانانا سیستەمێن بەرگرییێ بۆ هەرێما کوردستانێ، کو ئەڤە هەمی ئاسایشا تەڤایا ئیراقێ و دەڤەرێ دئێخیتە بن مەترسیەکا راستەقینە.

پەیام و هۆشداریێن سەرۆک بارزانی دەربارەی رەتکرنا ڤەکێشانا هەرەمەکی یا هێزێن ئەمریکا، ژ خواندنەکا کویر و هویرە بۆ کەتوارێ ئەمنی و دیرۆکی یێ دەڤەرێ. دیرۆکا سالا 2011ێ سەلماند کو هێلانا ئیراقێ ب بێ بەرهەڤکرنا ژینگەهەکا ئارام و هەڤسەنگ، ب تنێ خزمەتا دوژمنێن ئارامییێ دکەت.

ل دویماهییێ، ئەگەر جڤاکا ناڤدەولەتی و واشنتۆن ل سەر ڤێ چۆلکرنا بێ پلان بەردەوام ببن، دێ جارەکا دی باجەکا گران ب خوین و سەقامگیرییا جیهانی دەن، چونکی ژینگەها ئیراقێ د ڤی دەمی دا بۆ پەیدابوونا پێلەکا نوی یا تیرۆرێ ژ هەمی دەمان گونجاییترە.